Qendrat e votimit janë hapur këtë të dielë në Bjellorusi për zgjedhjet presidenciale, ku pritet që presidenti aktual, Alexander Lukashenko, të sigurojë mandatin e tij të shtatë.
Procesi zgjedhor është karakterizuar nga mungesa e interesit publik dhe aktivitetit të ulët fushator, me kryeqytetin Minsk pothuajse të zhveshur nga tabela ose simbole që promovojnë kandidatët.
Lukashenko vetë e ka pranuar se nuk është fokusuar te zgjedhjet, duke deklaruar: “Nuk kam kohë për fushatën zgjedhore.”
Lukashenko, 70 vjeç, ka qenë në pushtet që nga viti 1994 dhe është shpesh i përshkruar si “diktatori i fundit i Evropës.” Opozita politike në vend është goditur rëndë, me shumë kundërshtarë të tij të burgosur ose të detyruar të emigrojnë.
Në zgjedhjet e fundit të vitit 2020, rezultatet zyrtare i dhanë atij 80% të votave, duke shkaktuar akuza për manipulim, protesta masive dhe një shtypje brutale që çoi në mijëra arrestime.
Kundërshtarët dhe atmosferë represive
Në zgjedhjet aktuale, ndër pesë kandidatët, vetëm Anna Kanapatskaya është kritike ndaj regjimit. Ajo ka deklaruar synimin për një Bjellorusi të lirë dhe demokratike, por thekson se kundërshtimi i dhunshëm ndaj regjimit është i papranueshëm.
Ndërkohë, analisti politik Valery Karbalevich vëren se data e zgjedhjeve, e cila është zhvendosur nga gushti në janar, është një taktikë për të parandaluar protestat për shkak të motit të ftohtë.
Shtypja e opozitës dhe lidhjet me Rusinë
Regjimi i Lukashenkos ka ndjekur një linjë të ashpër kundër opozitës që nga zgjedhjet e diskutueshme të 2020-s, me mbi 1,300 të burgosur politikë aktualisht pas hekurave. Laureati i Çmimit Nobel për Paqe, Ales Bialiatski, është një ndër ta. Përkrah represionit të brendshëm, Lukashenko ka forcuar lidhjet me Moskën, duke lejuar që Rusia të përdorë Bjellorusinë si bazë për pushtimin e Ukrainës dhe duke pranuar armë taktike bërthamore ruse në territorin bjellorus.
Reagimi ndërkombëtar
Bashkimi Evropian ka dënuar zgjedhjet si të manipuluara, duke theksuar mungesën e konkurrencës dhe lirisë demokratike. BE ka sanksionuar 287 individë dhe 39 entitete nga Bjellorusia, përfshirë vetë Lukashenkon, si përgjigje ndaj represionit dhe rolit të vendit në ndihmën ndaj Rusisë. Ndërkohë, Komisioni Evropian ka ofruar mbështetje për shoqërinë civile në Bjellorusi, duke financuar projekte që synojnë mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe demokracisë.
Një histori e gjatë autoritarizmi
Bjellorusia, e cila u bë shtet i pavarur pas rënies së Bashkimit Sovjetik në vitin 1991, mbetet një komb i varur nga Rusia dhe me struktura politike të stilit sovjetik. Regjimi i Lukashenkos ka ruajtur një ekonomi të centralizuar, ndërsa ka margjinalizuar gjuhën dhe simbolikat kombëtare bjelloruse në favor të atyre ruse. Përmes kontrolleve të rrepta dhe represionit shtetëror, qeveria vazhdon të shtypë çdo zë opozitar në vend.
