Kushner është titulli, Rama është mekanizmi

Bota e pa Shqipërinë përmes një emri amerikan. Shqiptarët e panë përmes një historie shumë më të vjetër: poshtërimit.

Për mediat ndërkombëtare, historia ishte e lehtë për t’u kuptuar. Jared Kushner, Ivanka Trump, familja Trump, një ishull mesdhetar, një resort luksoz, flamingot dhe një kryeministër që e shet gjithçka si “zhvillim”.

Por për shqiptarët, Kushner nuk është fillimi i historisë. Është vetëm emri i huaj që e bëri të lexueshme për botën atë që qytetarët e dinin prej vitesh: se Shqipëria është trajtuar si pronë për t’u negociuar, jo si republikë për t’u qeverisur.

Nëse Kushner thotë se nuk është investitor, atëherë problemi nuk mbyllet këtu. Përkundrazi, nisin pikëpyetjet: pse qeveria shqiptare po e shet projektin si histori amerikane? Kush është realisht investitori? Kush e financon? Kush ndërton? Kush përfiton nga toka? Kush e shet më pas objektin? Dhe pse duhet një emër amerikan për të kamufluar një mekanizm krejtësisht shqiptar?

Një kompani amerikane, ose një emër amerikan, përdoret për ta paketuar projektin si investim ndërkombëtar, ndërsa brenda vendit lëvizin të njëjtat duar të vjetra. Qeveritarë, oligarkë, kompani ndërtimi, leje, toka publike, ndryshime ligjore, heshtje institucionale dhe para që më pas ndërtojnë, shesin dhe pastrojnë gjurmët e grabitjes.

Kjo nuk është skemë e panjohur për shqiptarët.

Kështu ka ndodhur me shumë projekte. Vendoset një emër i madh në vitrinë. Përdoret fjalori i “zhvillimit”. Thirret investitori “strategjik”. Ndërkohë publiku pyetet pasi vendimi është marrë, ligji përshtatet, institucionet heshtin dhe prona publike përfundon në duart e atyre që gjithmonë janë pranë pushtetit.

Prandaj problemi nuk është vetëm një projekt.

Problemi është mënyra si një projekt i tillë bëhet i mundur.

Kush e hap derën? Kush e ndryshon ligjin? Kush e shpall strategjik? Kush vendos që deti, bregu, ishulli, pylli, parku dhe prona publike mund të kalojnë në tavolinën e dikujt tjetër? Kush e quan “zhvillim” atë që qytetarët e ndjejnë si grabitje?

Kushner është titulli sepse bota njeh mbiemra.

Rama është mekanizmi sepse shqiptarët njohin sistemin.

Një sistem ku zhvillimi vjen gjithmonë nga lart, me gjuhë luksi por me kosto që e paguan territori, qytetari dhe dinjiteti publik. Një sistem ku çdo gjë e përbashkët mund të kthehet në broshurë investitori. Një sistem ku emri i huaj përdoret si ambalazh, ndërsa llogaria reale bëhet brenda vendit.

Prandaj protesta nuk është thjesht kundër një resorti. Nuk është as thjesht kundër një familjeje amerikane. Është kundër idesë që Shqipëria mund të ofrohet si pronë private me logon e shtetit sipër.

Dhe këtu qëndron gabimi më i madh i qeverisë: mendon se nëse e redukton protestën te Kushner, e bën më të vogël. Në fakt, Kushner e bëri më të madhe. I dha botës një emër për të klikuar, por shqiptarëve u dha një pasqyrë ku panë gjithë mekanizmin.

Panë ligjin.

Panë oligarkinë.

Panë heshtjen mediatike.

Panë kapjen institucionale.

Panë arrogantin e zakonshëm që del dhe thotë: “Kështu bëhet zhvillimi.”

Jo. Kështu bëhet poshtërimi.

Zhvillimi nuk ndodh kur qytetarët informohen nga mediat e huaja për fatin e vendit të tyre. Zhvillimi nuk ndodh kur zona të mbrojtura bëhen papritur të negociueshme. Zhvillimi nuk ndodh kur publiku ka rolin e spektatorit në shitjen e asaj që i përket.

Kushner mund të largohet nesër nga titujt ndërkombëtarë. Mediat e huaja mund të kalojnë te kriza tjetër, te skandali tjetër, te emri tjetër.

Por pyetja që ngriti kjo protestë nuk ikën:

Kush e ka të drejtën ta trajtojë Shqipërinë si ofertë private?

Nëse qeveria nuk i përgjigjet kësaj pyetjeje, protesta nuk është problem rendi.

Është akt vetëmbrojtjeje qytetare.