Paradoksi i Hagës/ Dënoi ish-krerët e UÇK-së “në emër të popullit të Kosovës”, Kosova shpërthen: Jo në emrin tonë! Viktimat e luftës përballë drejtësisë, krimet e regjimit serb jashtë mandatit të Speciales

“Në emër të popullit të Kosovës.”

Me këto fjalë u hap një nga momentet më të rënda të 16 shtatorit për Kosovën. Në Hagë, trupi gjykues shpalli aktgjykimin ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Jakup Krasniqit dhe Rexhep Selimit, duke i dënuar me 81 vite burg në total. Por pikërisht formula me të cilën u shqiptua vendimi u kthye menjëherë në një nga pikat më të kundërshtuara të tij. Raportimet nga seanca konfirmojnë se aktgjykimi u shqiptua publikisht “në emër të popullit të Kosovës”.

Sepse jashtë sallës ku përdorej emri i popullit të Kosovës, një pjesë e atij populli po thoshte krejt të kundërtën: “Jo në emrin tim”.

Në Prishtinë, qytetarë të revoltuar dolën në rrugë pas vendimit dhe u mblodhën edhe përpara zyrave të EULEX-it. Në Hagë pati tensione mes mbështetësve të ish-krerëve të UÇK-së dhe policisë holandeze. “Jo në emrin tim” u kthye në një prej thirrjeve të kundërshtimit të vendimit.

Kështu lindi paradoksi i kësaj dite: një gjykatë që dënon “në emër të popullit të Kosovës”, ndërsa qytetarë të Kosovës dalin publikisht për të thënë se ky vendim nuk është në emrin e tyre.

Kryeministri Albin Kurti e goditi pikërisht këtë pikë. Duke e cilësuar aktgjykimin “padrejtësi të papranueshme”, ai deklaroi se formula juridike e përdorur në Hagë nuk duhet të identifikohet me vullnetin e qytetarëve.

“Aktgjykimi mund të jetë shqiptuar formalisht në emër të popullit të Kosovës, por kjo formulë e zbrazët nuk duhet ngatërruar me vullnetin e popullit”, deklaroi Kurti. Ai kërkoi që vendimi të ndryshohet në apel dhe konfirmoi mbështetjen institucionale për katër ish-krerët e UÇK-së.

Edhe Ramush Haradinaj e kundërshtoi drejtpërdrejt formulimin e gjykatës.

“Jo në emrin tim, jo në emrin e popullit të Kosovës”, deklaroi ai, duke e cilësuar vendimin të papranueshëm dhe të padrejtë.

Por reagimi që përmbledh ndoshta më fort tronditjen e mbrojtjes erdhi nga avokati i Hashim Thaçit, Pierre-Richard Prosper.

Prosper tregoi se kishte reaguar fizikisht kur dëgjoi gjyqtarin të shqiptonte fjalët “Në emër të popullit të Kosovës”.

“Godita kokën me grushte kur gjykatësi tha ‘Në emër të popullit të Kosovës’”, deklaroi ai pas seancës. Avokati e cilësoi aktgjykimin një “tallje me drejtësinë”, tha se mbrojtja do ta apelojë dhe pretendoi se rezultati ishte i paracaktuar. Ai akuzoi gjithashtu gjykatën se po “rishkruan historinë”.

Prosper solli në vëmendje edhe dëshmitë e figurave ndërkombëtare që dolën para gjykatës, mes tyre Wesley Clark, James Rubin dhe Christopher Hill, dhe argumentoi se dëshmitë e tyre nuk përputhen me mënyrën se si, sipas tij, trupi gjykues e interpretoi strukturën dhe përgjegjësinë e udhëheqjes së UÇK-së.

Por debati i 16 shtatorit shkon përtej katër dënimeve dhe përtej një fjalie të gjyqtarit.

Në qendër është vetë arkitektura e Dhomave të Specializuara.

Specialja është krijuar sipas ligjit të Kosovës, por ndodhet në Hagë dhe është e përbërë nga personel ndërkombëtar. Vetë institucioni e përcakton juridiksionin e tij si një mandat specifik për kategori të caktuara krimesh të pretenduara gjatë dhe pas konfliktit, të lidhura edhe me raportin e Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Europës të vitit 2011. Prokuroria e Specializuar shpjegon po ashtu se u krijua për të hetuar pretendimet që buruan nga ai raport.

Kjo do të thotë se Dhomat e Specializuara nuk janë tribunali i ngritur për të gjykuar në tërësi krimet e regjimit serb kundër shqiptarëve të Kosovës.

Dhe këtu qëndron kontrasti që sot është bërë edhe më i fortë.

Sepse populli në emër të të cilit u shqiptua aktgjykimi është pikërisht populli mbi të cilin forcat shtetërore jugosllave dhe serbe zhvilluan një fushatë dhune që është dokumentuar jo nga propaganda shqiptare, por nga vetë drejtësia ndërkombëtare.

Tribunali Penal Ndërkombëtar për ish-Jugosllavinë konstatoi se gjatë vitit 1999 ekzistoi një fushatë e gjerë dhune kundër popullsisë civile shqiptare të Kosovës, e kryer nga forcat e ushtrisë jugosllave dhe policisë nën kontrollin e autoriteteve jugosllave dhe serbe.

Gjykata konstatoi se kjo fushatë përfshinte dëbime masive, vrasje, dhunë seksuale dhe shkatërrim të qëllimshëm të xhamive. Sipas aktgjykimit, veprimet e këtyre forcave shkaktuan largimin e të paktën 700 mijë shqiptarëve nga Kosova vetëm nga fundi i marsit deri në fillim të qershorit 1999.

ICTY arriti gjithashtu në përfundimin se fushata ishte zhvilluar në mënyrë të organizuar dhe duke përdorur burime të konsiderueshme shtetërore. Qëllimi i ndërmarrjes kriminale, sipas konstatimeve të gjykatës në çështjen Šainović dhe të tjerët, ishte përdorimi i dhunës dhe terrorit për të detyruar një numër të madh shqiptarësh të Kosovës të largoheshin nga shtëpitë dhe nga Kosova, me synimin që autoritetet shtetërore të ruanin kontrollin mbi territorin.

Pra, këtu nuk kemi përballë një “version shqiptar” të historisë dhe një “version serb”.

Kemi krime të regjimit serb ndaj shqiptarëve të Kosovës të dokumentuara në aktgjykime ndërkombëtare.

Raçaku është vetëm një prej emrave që mbart peshën e asaj historie. Human Rights Watch, pas hetimit në terren, hodhi poshtë pretendimin e atëhershëm të Beogradit se viktimat ishin luftëtarë të UÇK-së të vrarë në betejë dhe raportoi vrasjen e 45 civilëve shqiptarë, duke akuzuar forcat serbe dhe jugosllave për sulme ndaj civilëve, tortura dhe ekzekutime.

Po kështu, në çështjen ndaj ish-zyrtarit të lartë të policisë serbe Vlastimir Đorđević, ICTY konstatoi një fushatë të gjerë terrori dhe dhune kundër shqiptarëve të Kosovës, me deportime, vrasje, transferime të detyruara dhe përndjekje. Vetëm në një prej episodeve të përshkruara nga Tribunali, policia vrau rreth 45 anëtarë të një familjeje në Suharekë; në një tjetër, forcat serbe rreshtuan dhe qëlluan 19 gra dhe fëmijë në Podujevë.

Kjo është historia që qëndron pas togfjalëshit “populli i Kosovës”.

Dhe pikërisht për këtë arsye formula e përdorur më 16 shtator në Hagë ka shkaktuar kaq shumë zemërim.

Sepse sot një mekanizëm me mandat të posaçëm dënoi katër prej figurave kryesore të UÇK-së, ndërkohë që krimet e aparatit shtetëror serb që e shtynë Kosovën drejt luftës nuk janë objekt i mandatit të kësaj Gjykate Speciale. Ato janë trajtuar në procese të tjera, në institucione të tjera dhe në periudha të tjera.

Dhe pikërisht këtu qëndron pabarazia që e bën këtë proces kaq të debatueshëm: gjykata që sot shqipton vendime “në emër të popullit të Kosovës” nuk është ngritur me mandat për të gjykuar krimet e regjimit serb kundër atij populli.

Ndërkohë, vetë aktgjykimi rrëzoi një prej pjesëve më të rënda të akuzës. Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi nuk u shpallën fajtorë për krime kundër njerëzimit, pasi trupi gjykues konstatoi se Prokuroria nuk provoi ekzistencën e një sulmi të përhapur kundër një popullate civile.

Ky përfundim ka peshë përtej katër të dënuarve. Ai rrëzon pretendimin se UÇK-ja kishte zhvilluar atë lloj sulmi sistematik ndaj popullsisë civile që kërkohet juridikisht për krimet kundër njerëzimit.

Në anën tjetër qëndron një histori e provuar tashmë në gjykatat ndërkombëtare: aparati shtetëror serb kreu vrasje, përndjekje dhe dëbime masive ndaj shqiptarëve të Kosovës gjatë luftës. Pikërisht këto krime, që qëndrojnë në themel të traumës së një populli të tërë, janë jashtë mandatit të Speciales.

Kjo është arsyeja pse fjalët “Në emër të popullit të Kosovës” morën një peshë shumë më të madhe se një formulë procedurale. Ato prekën drejtpërdrejt një plagë historike: emri i viktimave të një regjimi u përdor për të vulosur dënimin e katër prej figurave që dolën nga lufta kundër atij regjimi.

Aktgjykimi i 16 shtatorit mund të kalojë në apel. Por ai nuk mund të ndryshojë atë që ka ndodhur në Kosovë dhe as të zhvendosë kufirin mes agresorit shtetëror dhe popullsisë që u përball me dhunën, terrorin dhe dëbimin.

Kosova është e lirë sot. Historia e asaj lirie nuk rishkruhet në Hagë.