Deklaratat e forta të kryeministrit Edi Rama ndër vite se mazhoranca “nuk do të bëhet pengesë për hetimin e deputetëve dhe zyrtarëve të lartë”, se “nuk jemi zyrë avokatie e askujt” dhe se “kush ka probleme me drejtësinë të përballet vetë me të”, po rikthehen sot në vëmendje përballë debatit për imunitetin e zv/kryeministres Belinda Balluku.
Instituti i Studimeve Politike ka analizuar qëndrimet publike të kryeministrit ndër vite dhe konstaton një ndryshim të dukshëm në periudhën 2023 dhe 2024, kur Parlamenti u përball me çështjen e papajtueshmërisë së mandatit të ish ministres Olta Xhaçka.
Sipas ISP, “Çështja Xhaçka u arkivua, por më shumë se ajo, parlamenti ka hyrë në një fazë të re, ku nga retorika e mëparshme për respektimin e të drejtës është kaluar tek retorika anti SPAK për refuzimin e hetimeve. Rasti më flagrant është ai i zv/kryeministres Balluku, proces që pas konsumimit të vendimmarrjes parimore në Gjykatën Kushtetuese, vijuan prej muajsh në parlament”.
Instituti thekson se në rastin Balluku, edhe pse ende nuk ka një vendim formal nga mazhoranca, është paralajmëruar në mënyrë indirekte refuzimi i kërkesës së SPAK për heqjen e imunitetit.
Debati për imunitetin nuk është i ri. Në pesë raste, Kuvendi ka votuar për heqjen e imunitetit të ligjvënësve, konkretisht për Tom Doshin, Mark Frrokun, Armando Prengën, Arben Ahmetajn dhe Sali Berishën. Deri më tani, rasti i vetëm kur Kuvendi ka refuzuar kërkesën e prokurorisë mbetet ai i Saimir Tahirit në vitin 2017. Në atë kohë, Prokuroria e Krimeve të Rënda kërkoi autorizim për heqjen e imunitetit, por mazhoranca e konsideroi kërkesën të pabazuar në fakte dhe prova. Disa muaj më pas, në maj 2018, Tahiri hoqi dorë nga mandati i deputetit.
Në reagimin e tij, Instituti i Studimeve Politike rikujton deklaratat e kryeministrit:
“Ne nuk do të bëhemi pengesë për hetimin e deputetëve dhe zyrtarëve të lartë të akuzuar nga drejtësia”, “ne nuk jemi zyrë avokatie të askujt”, “kush ka probleme me drejtësinë të përballet vetë me të”, “partia nuk mbron të akuzuarit”.
Sipas ISP, ndryshimi i qëndrimit u shfaq qartë gjatë debatit për mandatin e ish ministres Olta Xhaçka, deputete edhe në legjislaturën aktuale. Kur Gjykata Kushtetuese i kërkoi Kuvendit zbatimin e Kushtetutës, kryeministri deklaroi: “Gjykata Kushtetuese nuk mund të urdhërojë se si votojnë deputetët, është e pamundur. Është teorikisht dhe teknikisht e pamundur. Sepse vota e çdo deputeti është sovrane”. Sipas institutit, ky qëndrim u reflektua në vendimmarrjen e shumicës parlamentare.
Instituti nënvizon se çështja nuk ka të bëjë me fajësinë ose pafajësinë e Ballukut, por me standardin që ndjek parlamenti përballë kërkesave të drejtësisë. Sipas ISP, nëse në një demokraci deputetët refuzojnë të hetohen, sidomos kur refuzimi vjen nga mazhorancat qeverisëse, mesazhi që u dërgohet qytetarëve është se barazia para ligjit nuk zbatohet njësoj për të gjithë.
ISP bën të ditur se po monitoron ecurinë e procesit dhe vendimmarrjet institucionale, në kuadër të angazhimit për dekriminalizimin dhe integritetin në politikë. Nisma mbështetet nga National Endowment for Democracy.
Në rekomandimet e tij, Instituti kërkon që Kuvendi i Shqipërisë të ndjekë standardet e vendeve të Bashkimit Europian dhe të Parlamentit Europian, ku zyrtarët nën akuzë përballen me drejtësinë pa u mbrojtur nga imuniteti politik. Sipas ISP, nëse një zyrtar shpallet i pafajshëm, ai fiton kredibilitet, ndërsa nëse shpallet fajtor, përballet me ligjin. Në të dy rastet, thekson instituti, forcohet besimi te demokracia.
ISP paralajmëron se refuzimi apriori i hetimit dhe i standardit të llogaridhënies përbën një devijim serioz nga parimet e shtetit të së drejtës dhe cenon besimin e qytetarëve te sistemi demokratik.
