BE kritikon emërimet politike të Shabanit dhe Bungos nga PS: Heshtja për dhunën policore dhe akuzat për diskriminim

Komisioni Europian ka kritikuar Shqipërinë për politizimin e institucioneve të pavarura, duke veçuar emërimin e Endrit Shabanit si Avokat i Popullit dhe Genta Tafa Bungos si Komisionere për Mbrojtjen nga Diskriminimi. Të dy u zgjodhën vetëm me votat e shumicës socialiste, duke shmangur konsensusin ndërpartiak që duhet të garantojë pavarësinë e këtyre institucioneve.

Në progres-raportin e publikuar këtë të mërkurë, Komisioni Europian e konsideron politizimin e emërimeve një problem serioz.

“Parlamenti bëri emërime në institucionet e pavarura, por politizimi i këtyre emërimeve mbetet një çështje serioze.

Avokati i Popullit u zgjodh vetëm me votat e shumicës qeverisëse, duke thyer një traditë të konsoliduar të konsensusit ndërpartiak. I njëjti proces u ndoq edhe për emërimin e një Komisioneri të ri për Mbrojtjen nga Diskriminimi”, thuhet në raport.

Por përtej mënyrës se si u zgjodhën, shqetësimi shtrihet edhe te veprimtaria e tyre. Dy institucionet kanë për detyrë të mbrojnë qytetarët nga shkeljet e të drejtave, përfshirë ato që kryhen nga administrata dhe autoritetet shtetërore. Pikërisht për këtë arsye, pavarësia e drejtuesve të tyre është thelbësore.

Endrit Shabani, katër muaj protesta dhe reagime të vonuara ndaj dhunës policore

Veprimtaria e Endrit Shabanit si Avokat i Popullit është shoqëruar me kritika për mungesën e ndërhyrjeve të dukshme dhe rezultateve konkrete gjatë muajve të protestave në Shqipëri.

Për më shumë se katër muaj, qytetarët kanë denoncuar dhunë policore, arrestime, keqtrajtime dhe shkelje të të drejtave të të miturve. Megjithëse institucioni publikoi disa njoftime për verifikime në qershor dhe korrik, një pasqyrë e detajuar e shkeljeve u bë publike vetëm më 16 tetor.

Atë ditë, Avokati i Popullit njoftoi se kishte monitoruar 214 persona të privuar nga liria brenda 72 orëve dhe kishte dokumentuar 26 raste personash me shenja dhe pretendime për dhunë.

Institucioni evidentoi gjithashtu marrjen në pyetje të të miturve pa praninë e prindërve, kujdestarëve apo psikologëve, ankesa për ndërhyrje të policëve civilë pa identifikim dhe kushte të papranueshme në ambientet e paraburgimit.

Por konstatimi i shkeljeve pas muajsh denoncimesh nuk i jep përgjigje pyetjes se çfarë masash konkrete janë ndërmarrë për parandalimin e tyre.

Deri në informacionet e paraqitura publikisht, mungon një bilanc i plotë i hetimeve të përfunduara, rekomandimeve të zbatuara dhe rasteve të referuara për ndjekje penale gjatë gjithë periudhës së protestave.

Kjo është një mangësi serioze transparence për një institucion që ka detyrimin kushtetues të mbrojë qytetarët nga veprimet dhe mosveprimet e paligjshme të administratës.

Ligji nr. 8454/1999 i jep Avokatit të Popullit të drejtën të nisë hetime me iniciativën e vet, të kërkojë dokumente, të kontrollojë komisariatet dhe të monitorojë trajtimin e personave të ndaluar.

Për këtë arsye, reagimet publike nuk mund të jenë treguesi i vetëm i përmbushjes së detyrës. Institucioni duhet të dëshmojë çfarë ka hetuar, çfarë ka konstatuar dhe çfarë masash ka kërkuar.

Në analizën e publikuar më 16 tetor, Gazeta Reforma ngriti edhe çështjen e përgjegjësisë ligjore për mosveprime të mundshme. Neni 248 i Kodit Penal parashikon deri në shtatë vjet burg për shpërdorim detyre, nëse provohen elementet e veprës penale, përfshirë mosveprimin e qëllimshëm në kundërshtim me ligjin dhe pasojat e kërkuara prej tij. (Lexo këtu)

Genta Tafa Bungo, emërim i kontestuar dhe akuza për ndikim politik

Edhe Genta Tafa Bungo mori drejtimin e Komisionerit për Mbrojtjen nga Diskriminimi përmes një procesi të mbështetur nga shumica socialiste, pa konsensusin e opozitës.

Përpara këtij emërimi, Bungo kishte drejtuar Komisionin e Pavarur të Kualifikimit, një nga institucionet kryesore të procesit të vettingut në drejtësi.

Veprimtaria e saj gjatë kësaj periudhe është shoqëruar me akuza për ndikim politik në procesin e rivlerësimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve, si dhe për trajtim të pabarabartë gjatë ushtrimit të funksionit.

Ndaj saj janë ngritur gjithashtu akuza për diskriminim mbi baza krahinore gjatë procesit të vettingut. Këto pretendime nuk përbëjnë shkelje të provuara, por mbeten çështje që kërkojnë dokumentim dhe verifikim.

Edhe procedura e përzgjedhjes së saj për institucionin kundër diskriminimit u kundërshtua për mënyrën e zhvillimit të mbledhjeve parlamentare dhe imponimin e kandidaturës nga shumica.

Kalimi nga një institucion i rëndësishëm i vettingut në drejtimin e një tjetër institucioni të pavarur, përmes votave të së njëjtës shumicë politike, ka ngritur pikëpyetje mbi standardet e përzgjedhjes dhe garancitë e pavarësisë.

Megjithatë, akuzat për veprimtarinë e saj të mëparshme nuk provojnë automatikisht mangësi në ushtrimin e detyrës aktuale. Për të vlerësuar performancën e Bungos si Komisionere kundër Diskriminimit, nevojitet shqyrtimi i ankesave të trajtuara, vendimeve të marra dhe masave të kërkuara ndaj institucioneve që kanë shkelur ligjin.

Institucioni që ajo drejton duhet të garantojë mbrojtje të barabartë për çdo qytetar, pavarësisht bindjeve politike, përkatësisë krahinore apo marrëdhënies me pushtetin.

Institucionet e pavarura nuk mund të kthehen në zgjatim të shumicës

Kritikat e Komisionit Europian nxjerrin në pah një problem që nuk kufizohet te dy emra.

Avokati i Popullit dhe Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi janë institucione të krijuara për të mbrojtur qytetarët, jo për t’i shërbyer interesave të shumicës parlamentare.

Në rastin e Shabanit, shqetësimi lidhet me reagimet e vonuara dhe mungesën e transparencës së plotë për rezultatet e ndërhyrjeve gjatë protestave. Në rastin e Bungos, me emërimin e kontestuar, akuzat për veprimtarinë e saj të mëparshme dhe nevojën për garanci të qarta të paanshmërisë.

Komisioni Europian kritikon procedurën e emërimit, por përgjegjësia për funksionimin e këtyre institucioneve nuk përfundon ditën e votimit në Kuvend.

Kur institucionet që duhet të kontrollojnë pushtetin zgjidhen vetëm nga pushteti, lind detyrimi edhe më i madh për të provuar pavarësinë e tyre. Jo me deklarata, por me veprime konkrete dhe rezultate të verifikueshme.

Sepse qytetarëve nuk u nevojiten institucione që vetëm konstatojnë shkeljet, por institucione që përdorin të gjitha kompetencat ligjore për t’i parandaluar, hetuar dhe kërkuar përgjegjësi për to.