Katër muaj heshtje përballë protestave e dhunës: Avokati i popullit, Endrit Shabani rrezikon deri në 7 vite burg për shpërdorim detyre

Pas më shumë se katër muajsh protestash, denoncimesh publike për dhunë policore, arrestimesh dhe thirrjesh për ndërhyrje, Avokati i Popullit, Endrit Shabani, ka dalë me një reagim ku evidenton shkelje serioze në trajtimin e protestuesve. Por deklarata e tij e 16 tetorit ngre një pyetje që kërkon përgjigje: Çfarë ka bërë institucioni që drejton gjatë gjithë kësaj periudhe dhe a janë përmbushur detyrimet që i ngarkon ligji?

Reagimet e pakta publike të institucionit, krahasuar me përmasat dhe vazhdimësinë e denoncimeve, kanë ngritur pikëpyetje për efektivitetin e ndërhyrjes së tij. Në një kohë kur qytetarët kanë kërkuar mbrojtje nga institucionet shtetërore, Avokati i Popullit duhej të ishte një nga mekanizmat kryesorë të kontrollit të veprimeve të policisë.

Pas katër muajsh, Shabani konstaton dhunën që qytetarët kanë denoncuar publikisht

Në deklaratën e fundit, institucioni i Avokatit të Popullit bëri të ditur se ekipet monitoruese kishin kontaktuar 214 persona të privuar nga liria gjatë 72 orëve.

Në Bllokun e Sigurisë janë dokumentuar 26 raste personash me shenja dhe pretendime për dhunë. Institucioni ka evidentuar gjithashtu probleme serioze në trajtimin e të miturve, përfshirë marrjen e tyre në pyetje pa praninë e prindërve, kujdestarëve apo psikologëve.

Në reagim përmenden edhe ankesa për ndërhyrjen e policëve civilë pa shenja identifikuese, ndërsa po verifikohen pretendimet për mbajtjen e rreth 12 të miturve në ambientet e një ministrie.

Kushtet në komisariate janë cilësuar të papranueshme, me persona që flenë në dysheme ose detyrohen të ndajnë të njëjtin shtrat, si dhe mungesë të kushteve të përshtatshme të higjienës dhe ngrohjes.

Këto konstatime kërkojnë përgjigje për përgjegjësinë e institucioneve që kanë kryer ndalimet, por edhe për mënyrën se si Avokati i Popullit ka ushtruar funksionin e tij mbikëqyrës.

Për muaj të tërë, pamjet dhe denoncimet për ndërhyrjet policore kanë qarkulluar publikisht. Qytetarët kanë kërkuar ndërhyrjen e Shabanit, ndërsa institucioni ka publikuar disa reagime dhe njoftime për verifikime në qershor e korrik.

Por nisja e verifikimeve nuk është e barabartë me përmbushjen e të gjitha detyrimeve ligjore. Ende kërkohet transparencë e plotë mbi përfundimet e hetimeve, rekomandimet e dhëna, masat e kërkuara dhe rastet e referuara për ndjekje penale.

Avokati i Popullit nuk është zëdhënës i qeverisë, por mbrojtës i qytetarëve

Neni 60 i Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë përcakton se Avokati i Popullit mbron të drejtat, liritë dhe interesat e ligjshëm të individëve nga veprimet ose mosveprimet e paligjshme dhe të parregullta të administratës publike.

Kjo do të thotë se institucioni ka për detyrë të kontrollojë edhe veprimet e Policisë së Shtetit, veçanërisht kur ngrihen pretendime për përdorim të tepruar të forcës, ndalime arbitrare dhe keqtrajtim.

Neni 2 i ligjit nr. 8454/1999, “Për Avokatin e Popullit”, përcakton parimet e pavarësisë, paanësisë dhe profesionalizmit.

Pikërisht këtu lind edhe çështja e qëndrimit institucional të Shabanit. Reagimet e kufizuara dhe mungesa e rezultateve të qarta publike gjatë një periudhe të gjatë protestash krijojnë hapësirë për kritika se institucioni nuk ka ushtruar kontroll mjaftueshëm të fortë ndaj autoriteteve.

Paanësia nuk është një zgjedhje politike e titullarit: është detyrim ligjor.

Ligji e detyron të mbrojë të drejtat, edhe pa ankesë individuale

Një nga dispozitat më të rëndësishme është neni 13 i ligjit nr. 8454/1999, i cili parashikon fillimin e shqyrtimit të çështjeve edhe me nismën e vetë Avokatit të Popullit, për raste të veçanta të bëra publike.

Pra, institucioni nuk ka nevojë të presë që një protestues i dhunuar të paraqitet personalisht me ankesë për të nisur verifikimet.

Denoncimet publike, pamjet filmike dhe informacionet për shkelje serioze mund të shërbejnë si bazë për nisjen e hetimeve.

Nenet 18 dhe 19 i japin Avokatit të Popullit kompetenca për të kërkuar dokumentacion, për të marrë shpjegime nga autoritetet dhe për të zhvilluar hetime administrative.

Neni 19/1 parashikon hyrjen pa autorizim paraprak në komisariate dhe ambiente të tjera ku mbahen persona të privuar nga liria, sipas procedurave ligjore.

Ndërsa neni 31/1 përcakton funksionin e institucionit si Mekanizëm Kombëtar për Parandalimin e Torturës, i cili përfshin monitorimin parandalues të trajtimit të personave të ndaluar.

Këto kompetenca nuk janë dekorative. Ato ekzistojnë pikërisht për situata kur qytetarët mund të jenë të ekspozuar ndaj abuzimeve të autoriteteve.

Nëse gjatë katër muajve të protestave institucioni ka pasur informacione për shkelje të përsëritura, duhet të bëjë transparente mënyrën se si i ka shqyrtuar, çfarë ka konstatuar dhe cilat masa ka kërkuar.

Çfarë parashikon Kodi Penal për mosushtrimin e detyrës?

Mosushtrimi ose ushtrimi i parregullt i detyrës nga një funksionar publik mund të marrë rëndësi penale nëse plotësohen elementet e nenit 248 të Kodit Penal, “Shpërdorimi i detyrës”.

Ky nen përfshin edhe moskryerjen me dashje të veprimeve në kundërshtim me ligjin, kur përmbushen kushtet e veprës penale, përfshirë dëmtimin e interesave të ligjshëm të shtetasve ose sigurimin e përfitimeve të padrejta.

Dënimi i parashikuar arrin deri në shtatë vjet burg.

Për zbatimin e kësaj dispozite duhet të provohet një detyrim ligjor konkret i papërmbushur, kundërligjshmëria, dashja dhe pasojat ose përfitimet e parashikuara nga ligji.

Përgjegjësia penale nuk kërkon domosdoshmërisht marrjen e ryshfetit apo përfitimin financiar. Dëmtimi i interesave të ligjshëm të qytetarëve mund të jetë element i veprës.

Në rastin e Avokatit të Popullit, një hetim mund të shqyrtojë nëse kanë ekzistuar mosveprime të qëllimshme në trajtimin e shkeljeve të raportuara, në kundërshtim me detyrimet ligjore të institucionit.

Heshtja publike, në vetvete, nuk provon shpërdorim detyre. Por as statusi i një institucioni të pavarur nuk e përjashton titullarin nga përgjegjësia penale.

Kush mund ta hetojë Shabanin dhe si mund të kallëzohet?

Qytetarët mund t’i drejtohen Prokurorisë së Posaçme, SPAK, me kallëzim penal, duke kërkuar verifikimin e dyshimeve për shpërdorim detyre.

Kompetenca e SPAK për drejtuesit e institucioneve qendrore ose të pavarura të përcaktuara në Kushtetutë ose në ligj mbështetet në nenin 75/a të Kodit të Procedurës Penale.

Ndërkohë, Kuvendi ka kompetenca kontrolli ndaj institucionit. Neni 8 i ligjit për Avokatin e Popullit parashikon shkarkimin në raste të caktuara, përfshirë dënimin penal të formës së prerë, shkeljen e papajtueshmërive ligjore dhe mosparaqitjen në detyrë për më shumë se tre muaj.

Katër muaj protestash, por ku janë rezultatet e mbrojtjes institucionale?

Deklarata e 16 tetorit nuk mund të jetë fundi i përgjegjësisë së Avokatit të Popullit. Përkundrazi, ajo duhet të shoqërohet me transparencë të plotë për gjithçka që institucioni ka bërë gjatë muajve të protestave.

Sa ankesa janë administruar? Sa hetime janë përfunduar? Sa rekomandime i janë dërguar Policisë së Shtetit? Sa raste janë referuar në prokurori? Çfarë masash janë kërkuar për mbrojtjen e të miturve dhe parandalimin e dhunës?

Këto janë pyetje për të cilat qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë përgjigje.

Avokati i Popullit nuk është krijuar për të konstatuar shkeljet vetëm pasi ato marrin përmasa të rënda. Ai ka mandat kushtetues për mbrojtjen e të drejtave dhe kompetenca ligjore për të hetuar, monitoruar dhe kërkuar masa.

Për Endrit Shabanin, çështja nuk duhet të mbyllet me një deklaratë mbi kushtet e komisariateve. Duhet të bëhet publik bilanci i plotë i veprimeve institucionale gjatë katër muajve të protestave dhe të verifikohet nëse ka pasur detyrime ligjore të papërmbushura.

Sepse ligji që i jep Avokatit të Popullit kompetencën për të kërkuar përgjegjësi nga institucionet shtetërore, nuk e vendos atë vetë mbi përgjegjësinë ligjore.