Nga Bekim Fehmiu te Christopher Nolan, Shqipëria rikthehet në historinë e “Odisesë”: aktori shqiptar që luajti Odiseun dhe iso polifonia shqiptare që do të dëgjohet në filmin e vitit

Shqipëria po rikthehet në një mënyrë të veçantë në historinë e “Odisesë”, këtë herë përmes dy elementeve që lidhen drejtpërdrejt me kulturën dhe identitetin shqiptar.

Gati gjashtë dekada më parë, rolin e Odiseut e interpretoi Bekim Fehmiu, një nga aktorët shqiptarë më të mëdhenj të të gjitha kohërave. Sot, ndërsa Christopher Nolan po sjell versionin e tij të eposit të Homerit, në kolonën zanore të filmit pritet të dëgjohet iso polifonia shqiptare.

Bekim Fehmiu interpretoi Odiseun në adaptimin televiziv të vitit 1968, një realizim që vijon të konsiderohet si një nga ekranizimet më besnike të veprës së Homerit. Interpretimi i tij mbetet një nga rolet më të rëndësishme të karrierës dhe një nga rastet më të rralla kur një aktor shqiptar mori rolin kryesor në një produksion të madh ndërkombëtar.

Fehmiu, i lindur në Sarajevë dhe me origjinë shqiptare nga Kosova, u bë një nga figurat më të njohura të kinemasë në ish Jugosllavi dhe më pas arriti të ndërtonte një karrierë edhe jashtë saj. Ai konsiderohet ndër aktorët e parë nga Europa Lindore që depërtoi në produksionet ndërkombëtare perëndimore, në një kohë kur kjo ishte pothuajse e paarritshme për artistët e rajonit.

Por jeta dhe karriera e tij patën edhe një kthesë të dhimbshme.

Në vitin 1987, Bekim Fehmiu u largua publikisht nga skena e Teatrit Kombëtar në Beograd, në shenjë proteste ndaj diskriminimit, propagandës dhe klimës gjithnjë e më armiqësore ndaj shqiptarëve të Kosovës. Ky veprim shënoi praktikisht tërheqjen e tij nga jeta artistike.

Ai nuk u rikthye më në teatër dhe u largua pothuajse plotësisht nga aktrimi. Në vitin 2010, në moshën 74-vjeçare, Bekim Fehmiu i dha fund jetës në banesën e tij në Beograd.

Ndërkohë, historia shqiptare e “Odisesë” po vazhdon në një formë tjetër.

Filmi i ri i Christopher Nolan pritet të përfshijë në kolonën zanore muzikë të iso polifonisë shqiptare. Kompozitori Ludwig Göransson ka udhëtuar në jug të Shqipërisë për të regjistruar këtë formë të lashtë të këndimit shumëzërësh.

Göransson është një nga kompozitorët më të rëndësishëm të kinemasë bashkëkohore. Ai ka krijuar muzikën e filmave si “Oppenheimer”, “Tenet” dhe “Black Panther”, ndërsa është vlerësuar edhe me çmime Oscar për punën e tij.

Zgjedhja e iso polifonisë shqiptare për një produksion të përmasave të tilla nuk është vetëm një detaj muzikor. Ajo përfaqëson një njohje të jashtëzakonshme ndërkombëtare për një nga traditat më të çmuara të kulturës shqiptare.

Iso polifonia është pjesë e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale të UNESCO-s dhe është ruajtur ndër breza, veçanërisht në jug të Shqipërisë. Ajo ndërtohet mbi ndërthurjen e disa zërave dhe mbi ison, tingullin e vazhdueshëm që krijon bazën e këngës, duke i dhënë asaj një forcë të veçantë, të lashtë dhe pothuajse rituale.

Përfshirja e saj në filmin e Nolan pritet ta prezantojë këtë trashëgimi përpara miliona shikuesve në të gjithë botën dhe ta vendosë muzikën tradicionale shqiptare në një prej skenave më të mëdha të kinemasë globale.

Kështu, historia mbyll një rreth të rrallë dhe simbolik.

Në vitin 1968, Odiseun e luante Bekim Fehmiu, një aktor shqiptar që la gjurmë në kinemanë europiane dhe ndërkombëtare.

Në filmin e ri të Christopher Nolan, udhëtimi i Odiseut do të shoqërohet edhe nga zërat e iso polifonisë shqiptare.

Dy epoka, dy forma arti dhe e njëjta lidhje e fuqishme me Shqipërinë.