Komisioni Evropian ka reaguar zyrtarisht ndaj shqetësimeve për shkeljet e të drejtave të shqiptarëve në Luginën e Preshevës, përmes një letre të nënshkruar nga komisionerja për Zgjerim, Marta Kos. Letra vjen si përgjigje ndaj një kërkese të drejtpërdrejtë të deputetit shqiptar në Parlamentin e Serbisë, Shaip Kamberi, i cili prej muajsh ka denoncuar me forcë pasivizimin administrativ dhe diskriminimin sistematik ndaj shqiptarëve në jug të Serbisë.
“Komisioni po ndjek nga afër trajtimin e personave që i përkasin pakicave kombëtare, përfshirë situatën e komunitetit shqiptar në Serbi, gjithashtu në kontekstin e zotimeve të marra nga Serbia në kuadër të negociatave për anëtarësim në BE”, thuhet në letrën e Kos, të publikuar nga vetë Kamberi në rrjetet sociale.
Komisionerja thekson se Serbia ka detyrimin të respektojë kuadrin ligjor për të drejtat e pakicave në përputhje me standardet ndërkombëtare dhe evropiane, veçanërisht në kuadër të Kapitullit 23 të negociatave për anëtarësim në BE, që trajton gjyqësorin dhe të drejtat themelore.
Një nga shqetësimet kryesore që ka nxitur ndërhyrjen e Komisionit është praktika e pasivizimit të adresave, e cila ka prekur mijëra shqiptarë të Luginës. Sipas letrës së BE-së, kjo çështje është ngritur në raportin e fundit për Serbinë, ku kërkohet nga autoritetet serbe të shpjegojnë qartë mënyrën e verifikimit të qëndrimit të banorëve dhe nëse jugu i Serbisë është veçanërisht i shënjestruar në këtë proces.
Prej vitesh, shqiptarët e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës përballen me një sërë shkeljesh sistematike: nga mosnjohja e diplomave universitare të Kosovës, tek mungesa e teksteve shkollore në gjuhën shqipe për nxënësit e gjimnazeve, e deri te diskriminimi në punësim dhe mungesa e përfaqësimit të barabartë në institucionet shtetërore.
Pasivizimi i adresave ka rezultuar në përjashtimin e qindra familjeve shqiptare nga regjistrat civilë, duke i lënë ata pa të drejtë vote, pa dokumente identifikimi, pa akses në shërbime shëndetësore dhe pa mundësi për të regjistruar fëmijët në shkolla. Ky fenomen është cilësuar nga përfaqësuesit shqiptarë si një formë moderne e spastrimit administrativ.
Në muajt e fundit të vitit të kaluar dhe fillimin e këtij viti, komuniteti shqiptar ka organizuar disa protesta të mëdha në qytetet e Luginës, përfshirë marshimet masive në Bujanoc dhe Preshevë nën moton “Për identitet dhe dinjitet”. Me thirrjet për barazi, drejtësi dhe ndalimin e pasivizimit, këto protesta artikuluan qartë katër kërkesat themelore të komunitetit:
1. Tekste shkollore në gjuhën shqipe për gjimnazistët
2. Njohja e diplomave të Kosovës
3. Mundësi të barabarta në punësim
4. Ndalimi i pasivizimit të adresave
Megjithatë, reagimi i komunitetit ndërkombëtar ka qenë deri tani i zbehtë, i kufizuar në deklarata të përgjithshme për respektimin e të drejtave të pakicave. Për këtë arsye, letra e fundit e komisioneres Marta Kos përbën një zhvillim të rëndësishëm, duke sinjalizuar një vëmendje më konkrete të Brukselit ndaj situatës së shqiptarëve në Serbi.
Deputeti Shaip Kamberi e ka vlerësuar përgjigjen si një hap pozitiv, duke theksuar se “shqiptarët e Luginës po marrin vëmendje nga institucionet në Bruksel” dhe se presioni diplomatik duhet të vazhdojë për të garantuar respektimin e të drejtave themelore të qytetarëve shqiptarë në territorin serb.
