Dita e Alfabetit Shqip: 118 vjet nga Kongresi i Manastirit, ku shkronjat bashkuan shqiptarët

Sot, më 22 nëntor, shqiptarët kudo në botë kremtojnë Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe, një nga ngjarjet më të rëndësishme të historisë sonë kombëtare. Plot 118 vite më parë, në Manastir, një grup intelektualësh, mësuesish, klerikësh dhe atdhetarësh morën një vendim që do të ndryshonte përgjithmonë mënyrën se si shqiptarët shkruanin, mësonin dhe komunikonin me njëri-tjetrin.
Por historia e alfabetit tonë është shumë më interesante sesa 36 shkronjat që mësojmë në klasën e parë.
Përpara vitit 1908, shqiptarët flisnin të njëjtën gjuhë, por nuk kishin një alfabet të vetëm për ta shkruar atë. Në përdorim ishin sisteme të ndryshme shkrimi, të mbështetura në shkronja latine, greke, arabe dhe në kombinime të tjera. Kjo shumëllojshmëri vështirësonte botimin e librave, përhapjen e arsimit dhe komunikimin e shkruar mes shqiptarëve.
Pikërisht për t’i dhënë zgjidhje kësaj çështjeje, nga 14 deri më 22 nëntor 1908 u zhvillua Kongresi i Manastirit, në qytetin që sot quhet Bitola, në Maqedoninë e Veriut.
Në Kongres morën pjesë 50 delegatë, 32 prej të cilëve kishin të drejtë vote. Ata përfaqësonin qytete, klube dhe shoqëri shqiptare brenda dhe jashtë trojeve shqiptare. Mes figurave të njohura ishin Gjergj Fishta, Mit’hat Frashëri, Luigj Gurakuqi, Ndre Mjeda dhe Parashqevi Qiriazi.
Disa kuriozitete që ndoshta nuk i dini
Një grua mes delegatëve
Parashqevi Qiriazi ishte e vetmja grua delegate në Kongresin e Manastirit. Në një kohë kur pjesëmarrja e grave në jetën publike ishte tepër e kufizuar, ajo u bë pjesë e një prej vendimeve më të rëndësishme për të ardhmen e kombit. Qiriazi shërbeu edhe si sekretare e komisionit të alfabetit.
Kongresi nuk miratoi menjëherë vetëm një alfabet
Një nga faktet më pak të njohura është se Kongresi i Manastirit vendosi të lejonte përdorimin e dy alfabeteve: alfabetit të Stambollit dhe një alfabeti të mbështetur në shkronjat latine. Me kalimin e kohës, alfabeti latin u bë sistemi i përbashkët që përdorim sot.
Shqiptarët u bashkuan përtej dallimeve fetare
Në Kongres morën pjesë përfaqësues të besimeve të ndryshme fetare. Megjithëse kishin prejardhje dhe bindje të ndryshme, ata u bashkuan rreth nevojës për një shkrim të përbashkët të shqipes. Kjo e bëri Kongresin jo vetëm një ngjarje gjuhësore, por edhe një moment të rëndësishëm të bashkëpunimit kombëtar.
36 shkronja, por jo 36 shenja të veçanta
Alfabeti ynë përbëhet nga 36 shkronja, nga të cilat 9 janë dyshkronjësha: dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh dhe zh. Secili përfaqëson një tingull të veçantë dhe konsiderohet një shkronjë më vete.
Alfabeti u njësua përpara se Shqipëria të shpallte Pavarësinë
Kongresi i Manastirit përfundoi më 22 nëntor 1908, plot katër vjet e gjashtë ditë përpara shpalljes së Pavarësisë, më 28 nëntor 1912. Pra, shqiptarët hodhën një hap vendimtar drejt bashkimit të tyre kulturor përpara krijimit të shtetit të pavarur.
Shtëpia ku u shkrua historia është sot muze
Ndërtesa historike ku u zhvillua Kongresi në Manastir ruhet sot si Muzeu i Alfabetit të Gjuhës Shqipe. Aty ekspozohen fotografi, dokumente dhe materiale që dëshmojnë përpjekjet e shqiptarëve për të pasur një alfabet të përbashkët.
Një vendim që i mbijetoi kohës
Kongresi i Manastirit nuk krijoi gjuhën shqipe dhe as nuk ishte përpjekja e parë për ta shkruar atë. Por ai shënoi kthesën vendimtare drejt njësimit të alfabetit, duke i hapur rrugë përhapjes së arsimit dhe botimeve në gjuhën amtare.
Në një kohë kur shqiptarët ende nuk kishin shtetin e tyre të pavarur, gjetën gjuhën e përbashkët për mënyrën se si do ta shkruanin atë.
118 vjet më vonë, çdo libër që lexojmë, çdo fjalë që shkruajmë dhe çdo mesazh që dërgojmë mban brenda një pjesë të trashëgimisë së Manastirit.
Më 22 nëntor nuk festojmë thjesht alfabetin. Festojmë një nga vendimet që na bashkoi si komb.
Gëzuar Ditën e Alfabetit të Gjuhës Shqipe!