Fondi Monetar Ndërkombëtar pret që Shqipëria të ketë një rimëkëmbje graduale në 2021-’22, me një normë rreth 5%. Por, shefja e misionit të FMN-së për Shqipërinë, Yan Sun, në një intervistë për “Monitor”, pohon se kjo perspektivë është subjekt i pasigurive të mëdha, që lidhen me valën e dytë të virusit, ndonëse vaksina është një lajm i mirë. Për këtë arsye, ajo rekomandon që qeveria të ketë plane rezervë, në rast se do të materializohet një skenar më pak i favorshëm.
Cilat janë pritshmëritë për ecurinë e ekonomisë shqiptare për vitin 2021?
Shqipëria vazhdon të jetë e prekur rëndë nga pasojat e tërmetit të nëntorit 2019 dhe pandemisë së COVID-19. Autoritetet iu përgjigjën menjëherë goditjeve dhe deri tani është ruajtur stabiliteti makroekonomik dhe financiar. Ekonomia pritet të tkurret me 7½ për qind në vitin 2020 dhe të rimëkëmbet gradualisht në 2021-‘22 me një normë rreth 5%, ndërsa ndikimi i goditjeve zbutet dhe shpenzimet për rindërtimin rriten.
Sidoqoftë, kjo perspektivë është subjekt i pasigurive të mëdha dhe rreziqeve në kahun e poshtëm, pasi një valë e dytë ka kapur shumë vende në Europë, përfshirë edhe Shqipërinë. Ka lajme të mira në lidhje me zhvillimin e vaksinave, por është ende shumë herët për të thënë se sa shpejt do të jemi në gjendje të kthehemi në një normalitet të ri.
Cilët janë skenarët më të mundshëm për ekonominë, bazuar në situatën e COVID-19?
Skenari ynë bazë është ai i një rikuperimi gradual. Sidoqoftë, ne po jetojmë në një pandemi globale dhe pasiguria dhe rreziqet janë të larta. Që nga vjeshta, infeksionet e reja janë shtuar ndjeshëm në Shqipëri dhe shumë vende të tjera europiane.
Një pandemi më e ashpër do të dëmtojë më tej perspektivën ekonomike të Shqipërisë, përmes turizmit më të dobët, dërgesave të emigrantëve, kërkesës së jashtme dhe Investimeve të Huaja Direkte (IHD), si dhe kushteve më të shtrënguara financiare.
Është e rëndësishme që të kemi plane rezervë në rast se do të materializohet një skenar më pak i favorshëm. Një avantazh është se në vitin 2021, bota është e përgatitur më mirë për t’u përballur me pandeminë dhe ka progres në zhvillimin e vaksinave.
Si do ta vlerësoni ecurinë e projekteve të rindërtimit pas tërmetit deri tani? Për shkak të përmbushjes së ulët të planit në 2020, sa e mundshme është të përthithen fondet e planifikuara të 2020-s dhe të 2021, gjatë vitit 2021? Cilat janë këshillat tuaja?
Rindërtimi u ndikua nga karantina dhe kufizimi i kapaciteteve dhe zbatimi po rritet në tremujorin e fundit. Ne e kuptojmë që gjatë fazës emergjente, ishin të nevojshme disa procedura të përshpejtuara në raport me procedurat normale të Menaxhimit të Financave Publike (MFP).
Por tani ato duhet të rregullohen sa më shpejt të jetë e mundur, dhe fondet e rindërtimit duhet t’u nënshtrohen të njëjtave kontrolle të MFP, si shpenzimet e tjera buxhetore, duke përfshirë planifikimin, shpërndarjen buxhetore dhe ekzekutimin nëpërmjet procesit normal të buxhetit. Ne mirëpresim angazhimin nga Kontrolli i Lartë për të kryer dhe për të botuar auditime, si për rindërtimin, ashtu edhe për shpenzimet e lidhura me pandeminë në vitin 2021, në mënyrë që të ketë transparencë maksimale për procesin.
Cilët janë sektorët që ju vlerësoni se mund të vuajnë në një afat më të gjatë dhe ata që do të rikuperohen më shpejt? Po për sa u përket bizneseve (të vegjlit kundrejt të mëdhenjve)?
Sektorët më të prekur nga pandemia janë ata “me kontakt intensiv” të cilët kërkojnë kontakte të ngushta ballë për ballë, siç janë shërbimet e udhëtimit dhe turizmi. Sektori dixhital ka qenë një fitues i madh nga kjo krizë. Shumë prej nesh u detyruan të punojnë në distancë dhe duke përdorur teknologjinë për të mbetur produktivë. Ne kemi udhëtuar më pak, kemi konsumuar më pak burime dhe kemi futur procese më të sofistikuara të biznesit.
Ndërsa bizneset e mëdha mund të kenë më shumë burime për të përballuar goditjet, bizneset e vogla mund të jenë më të shkathëta për t’u përshtatur ndaj ndryshimit të rrethanave. Në afatin e gjatë, disa riorientime do të ishin të nevojshme për të gjitha bizneset, të mëdha dhe të vogla. Është e pashmangshme që jo të gjitha bizneset do të mund të përballojnë këtë goditje jashtëzakonisht të madhe dhe do të ketë rishpërndarje të kapitalit dhe burimeve njerëzore.
Kjo është një nga vështirësitë kryesore me të cilat përballen qeveritë kur përpiqen të mbështesin bizneset: të dallojnë cilat biznese janë nën vështirësi të përkohshme për shkak të pandemisë, por ende funksionale dhe duhet të mbështeten, dhe cilat janë jo të qëndrueshme, që kanë vështirësi të përhershme dhe nuk mund të shpëtohen nga masat e përkohshme të mbështetjes.
COVID-19 po e ndryshon me shpejtësi ekonominë globale, duke çuar në ndryshime radikale dhe përshtatje. Si prisni që të ndryshojë ekonomia shqiptare në afatin e shkurtër dhe të mesëm?
Si një ekonomi e vogël e hapur, Shqipëria është e ndjeshme nga zhvillimet e partnerëve të saj kryesorë tregtarë. Në vitet e fundit, sektori i turizmit në Shqipëri ka qenë një motor i rëndësishëm i rritjes dhe ndikimi i pandemisë në atë sektor ka qenë i fortë. Ndërsa udhëtimet globale dhe turizmi mund të marrin më shumë kohë për t’u kthyer në nivelet e para-pandemisë, do të ishte e rëndësishme për Shqipërinë të përmirësonte konkurrueshmërine e saj në tregjet e jashtme dhe të zgjeronte bazën e eksporteve.
Në veçanti, për të adresuar dobësitë në infrastrukturë dhe mungesat e aftësive që pengojnë një tranzicion drejt rritjes së udhëhequr nga eksporti, Shqipëria ka nevojë për një rendiment më të lartë të të ardhurave nga taksat dhe reformim të sistemit kompleks dhe të fragmentuar të taksave.
Cilat do të jenë pasojat e pandemisë në normën e varfërisë së Shqipërisë dhe çfarë duhet të bëjë qeveria për ta zvogëluar atë?
Ne e dimë që pabarazia ka tendencë të rritet pas një pandemie dhe ndikimi i pandemisë te shtresat më të brishta është joproporcional. Për më tepër, punëtorët informalë në sektorë të parregulluar, ose jashtë sistemit të taksave, kanë dy herë më shumë gjasa që t’u përkasin familjeve të varfra. Qeveritë duhet të garantojnë sigurimin e shërbimeve thelbësore shëndetësore, të forcojnë rrjetet e mbështetjes sociale dhe të mundësojnë një shpërndarje të shpejtë dhe të drejtë të një vaksine sapo ajo të sigurohet.
Prandaj, është shumë e rëndësishme për autoritetet shqiptare që t’u japin përparësi shpenzimeve më të rëndësishme dhe të sigurojnë mbështetjen e nevojshme për më të rrezikuarit. Duke pasur parasysh informalitetin e lartë të Shqipërisë, është gjithashtu e rëndësishme të merret në konsideratë se si mbështetja mund të arrijë ata që nuk janë pjesë e ekonomisë formale, ndërsa vazhdon puna për formalizimin e ekonomisë. (Botohet me shkurtime) /Monitor.al/