Pronat e shqiptarëve në dorë të qeverisë: OJF-ve u hapet rruga për 10 vite përdorim, pa garë e pagesa të qarta!

Qeveria po përgatit një tjetër mekanizëm për administrimin e pasurive publike, duke hapur rrugën që prona shtetërore me vlerë të konsiderueshme t’u jepen në përdorim organizatave jofitimprurëse (OJF) për periudha deri në dhjetë vjet, me mundësi rinovimi. Projektligji i Ministrisë së Drejtësisë lë të papërcaktuara elemente thelbësore të marrëveshjeve: pagesën për përdorimin e pronës, procedurën konkurruese të përzgjedhjes dhe kriteret konkrete për vlerësimin e interesit publik.

Pasuritë janë të qytetarëve, ndërsa kushtet e përdorimit të tyre lihen në dorë të qeverisë.

Projektligji “Për pronat e paluajtshme të shtetit në Republikën e Shqipërisë”, i publikuar për konsultim më 9 shtator 2026, parashikon dhënien në përdorim të pronave shtetërore për organizata private jofitimprurëse që deklarojnë realizimin e projekteve me interes publik.

Problemi i parë është mungesa e një detyrimi financiar të përcaktuar shprehimisht. Drafti nuk përcakton një tarifë minimale, një metodë të detyrueshme për llogaritjen e qirasë apo një mekanizëm që garanton se shteti do të marrë një përfitim ekonomik në përputhje me vlerën e pasurisë.

Qeveria po kërkon të krijojë një mekanizëm për përdorimin e pronave publike pa përcaktuar në ligj sa duhet të paguhet për to.

Problemi i dytë është mungesa e garancive të qarta për konkurrencën. Projektligji nuk përcakton një procedurë të detajuar gare publike, kritere të matshme për përzgjedhjen e OJF-ve dhe detyrime të qarta për publikimin e vlerësimeve që justifikojnë dhënien e pasurive.

Kjo nuk është një mangësi e parëndësishme teknike. Bëhet fjalë për mënyrën se si shpërndahen të drejtat e përdorimit mbi pasuri që u përkasin qytetarëve. Pa rregulla të detajuara konkurruese, administrata ruan hapësirë të gjerë për përzgjedhjen e përfituesve.

Një tjetër problem është pragu prej 5 milionë eurosh, i paraqitur si element i rëndësishëm i skemës. Investimi mbi këtë vlerë nuk është kusht për marrjen fillestare të pronës, por lidhet me rinovimin e kontratës. Pra, shifra që përdoret për të justifikuar përfitimin afatgjatë nuk garanton investim të kësaj madhësie përpara dhënies së pasurisë.

Drafti nuk përcakton gjithashtu një metodologji të detajuar për verifikimin e investimit, vlerësimin e shpenzimeve dhe krahasimin e tyre me vlerën ekonomike të pronës shtetërore.

Një tjetër kompetencë i mbetet Këshillit të Ministrave, i cili do të miratojë modelin e kontratës. Në vend që garancitë kryesore për përdorimin e pasurisë publike të jenë të përcaktuara qartë në ligj, elemente të rëndësishme të marrëdhënies kontraktore shtyhen për vendimmarrje të mëvonshme të ekzekutivit.

Kjo përqendron vendimmarrjen te qeveria dhe dobëson transparencën që duhet të shoqërojë administrimin e pronave shtetërore.

Edhe ndalimi i përdorimit të pronës si garanci hipotekore apo i sekuestrimit të saj nga kreditorët nuk e zgjidh problemin themelor. Organizata nuk merr pronësinë, por përfiton të drejtën e përdorimit për një periudhë të gjatë. Kjo e drejtë ka vlerë ekonomike dhe përbën një përfitim konkret, pavarësisht se titulli i pronësisë mbetet në emër të shtetit.

Projektligji parashikon monitorimin e përdorimit dhe mundësinë e ndërprerjes së kontratës në rast shkeljesh. Megjithatë, këto dispozita nuk zëvendësojnë nevojën për konkurrencë të hapur, kushte financiare të përcaktuara dhe transparencë përpara dhënies së pronës.

Problemi nuk është statusi jofitimprurës i organizatave. Problemi është krijimi i privilegjeve të përdorimit mbi pasuritë publike pa garanci të mjaftueshme ligjore kundër favorizimit.

Një organizatë mund të jetë jofitimprurëse dhe njëkohësisht të përfitojë ekonomikisht nga përdorimi i një ndërtese, trualli apo pasurie tjetër shtetërore. Statusi i saj juridik nuk përbën garanci automatike për mbrojtjen e interesit publik.

Në një vend ku administrimi i pronave shtetërore kërkon transparencë dhe llogaridhënie, qeveria po propozon një skemë që nuk i përcakton qartë në ligj të gjitha kushtet themelore të përfitimit.

Pronat publike nuk janë pasuri personale e ministrave dhe as instrument shpërblimi për organizata të përzgjedhura nga administrata. Ato u përkasin qytetarëve dhe çdo e drejtë përdorimi mbi to duhet të jepet përmes rregullave të qarta, të barabarta dhe të kontrollueshme.

Dhënia e pronave shtetërore pa tarifa të përcaktuara, pa procedura të detajuara konkurruese dhe me kompetenca të gjera të ekzekutivit përbën një problem serioz të projektligjit.

Qeveria nuk mund ta zëvendësojë detyrimin për transparencë me deklarimin se një projekt i shërben interesit publik. Interesi publik duhet të provohet, përfitimi duhet të matet dhe çdo vendim për pasurinë e qytetarëve duhet të jetë i kontrollueshëm.