Nga skandali i Krifcës te dështimi i Sallës, qeveria Rama ende pa zgjidhje: BE mban të bllokuara 146 milionë euro për fermerët

Tre vjet pas ndërprerjes së rimbursimeve të fondeve IPARD II për shkak të dyshimeve për abuzime, qeveria e Edi Ramës ende nuk ka përmbushur kushtet e Bashkimit Europian për administrimin e programit IPARD III. Pas drejtimit të Frida Krifcës dhe tashmë nën përgjegjësinë e ministrit Andis Salla, Shqipëria vazhdon të ketë të bllokuara financimet e reja prej 146.4 milionë eurosh për bujqësinë dhe zhvillimin rural.

Raporti i Progresit i Komisionit Europian për vitin 2026 nxjerr sërish në pah mangësitë e institucioneve shqiptare në menaxhimin financiar, kontrollin e fondeve dhe kapacitetet administrative. Problemet që duhet të ishin adresuar pas skandalit të vitit 2023 vazhdojnë të pengojnë administrimin e financimeve europiane.

Autoritetet shqiptare paraqitën dy kërkesa për marrjen e përgjegjësisë së administrimit të IPARD III, më 1 prill dhe 18 qershor 2026. Megjithatë, Komisioni Europian thekson se Shqipëria duhet të përmbushë ende parakushtet për menaxhimin e shëndoshë financiar.

Kjo do të thotë se, pavarësisht viteve në dispozicion, qeveria ende nuk ka arritur të garantojë sistemet dhe kapacitetet e nevojshme për administrimin e këtyre fondeve.

Mangësitë janë konkrete. Regjistri i fermave nuk është përafruar plotësisht me standardet europiane, Sistemi i Integruar i Administrimit dhe Kontrollit (IACS) mbetet në zhvillim, ndërsa Sistemi i Identifikimit të Parcelave Bujqësore (LPIS) ende nuk është përfunduar.

Për ngritjen e LPIS janë parashikuar 8 milionë euro deri në vitin 2028, por deri tani janë realizuar vetëm dy ushtrime pilot. Shqipëria vijon gjithashtu përgatitjet për agjencinë e ardhshme të pagesave, ndërsa Brukseli kërkon forcimin e mekanizmave për parandalimin dhe zbulimin e parregullsive financiare.

Frida Krifca, nga drejtimi i fondeve te hetimi i SPAK

Frida Krifca ka qenë një nga drejtueset kryesore të institucioneve përgjegjëse për fondet IPARD. Nga viti 2017 deri në vitin 2021 ajo drejtoi Agjencinë për Zhvillim Bujqësor dhe Rural (AZHBR), përpara se të emërohej ministre e Bujqësisë.

Pikërisht gjatë mandatit të saj si ministre, në korrik 2023, Komisioni Europian ndërpreu rimbursimet e IPARD II pas shqetësimeve për administrimin e fondeve dhe dyshimeve për parregullsi.

Hetimet e Zyrës Europiane Kundër Mashtrimit (OLAF) evidentuan problematika serioze, përfshirë dyshime për oferta fiktive, konkurrencë të manipuluar, çmime të fryra dhe pagesa të kërkuara përmes kompanive të konsulencës.

Në mars 2026, Krifca u paraqit në SPAK si person në dijeni për hetimet mbi fondet IPARD II.

Përgjegjësia politike dhe institucionale për periudhën kur ajo drejtonte AZHBR-në dhe më pas Ministrinë e Bujqësisë mbetet një çështje që kërkon llogaridhënie publike. Si u administruan fondet? Çfarë kontrollesh u ushtruan dhe pse sistemi nuk arriti të parandalonte parregullsitë e evidentuara?

Andis Salla trashëgon problemet, por fermerët ende presin

Në shtator 2025, drejtimin e Ministrisë së Bujqësisë e mori Andis Salla. Më shumë se një vit më vonë, raporti i Komisionit Europian evidenton se Shqipëria vazhdon të mos plotësojë kushtet për administrimin e IPARD III.

Salla nuk ishte ministër kur u ndërprenë rimbursimet në vitin 2023, por sot mban përgjegjësinë politike për përmbushjen e kushteve që do të mundësonin përdorimin e financimeve të reja.

Raporti evidenton disa përparime institucionale, por ato nuk kanë mjaftuar. Fermerët vazhdojnë të presin një program që synon investime në modernizimin e fermave, pajisje, përpunimin e produkteve bujqësore dhe zhvillimin rural.

Çfarë ka ndryshuar konkretisht gjatë drejtimit të Sallës? Pse regjistrat dhe sistemet e kontrollit mbeten të papërfunduara? Dhe kur do të jenë institucionet shqiptare në gjendje të plotësojnë kushtet e Brukselit?

Rama ndërroi ministrat, por problemet me fondet europiane mbetën

Përtej emrave të ministrave, përgjegjësia politike për funksionimin e qeverisë i takon kryeministrit Edi Rama, i cili ka drejtuar ekzekutivin gjatë gjithë kësaj periudhe.

Nën qeverisjen e tij, Shqipëria kaloi nga ndërprerja e rimbursimeve të IPARD II në vitin 2023 te mosplotësimi i kushteve për administrimin e IPARD III në vitin 2026.

Ndërrimi i drejtuesve nuk e ka zgjidhur problemin. Raporti europian tregon se institucionet ende nuk kanë përmbushur standardet e kërkuara për kontrollin dhe administrimin e financimeve.

IPARD II parashikonte 94 milionë euro financim publik, prej të cilave 71 milionë euro nga BE-ja dhe 23 milionë euro nga buxheti shqiptar. IPARD III parashikon 146.4 milionë euro të tjera, përfshirë 112 milionë euro nga BE-ja dhe 34.4 milionë euro kontribut shqiptar.

Në total, bëhet fjalë për rreth 240 milionë euro financime publike të programuara në të dy programet, prej të cilave 183 milionë euro nga Bashkimi Europian. Këto shuma nuk janë të gjitha fonde të humbura apo të padisbursuara, por tregojnë përmasën financiare të programeve të prekura nga problemet e administrimit.

Ndërsa qeveria ka pasur tre vjet nga ndërprerja e rimbursimeve të IPARD II për të adresuar mangësitë, raporti i vitit 2026 dëshmon se kushtet për programin pasardhës mbeten të paplotësuara.

Frida Krifca duhet të japë llogari për administrimin e fondeve gjatë drejtimit të saj, Andis Salla për masat dhe rezultatet e sotme, ndërsa Edi Rama për përgjegjësinë politike të një qeverisjeje që, pas tre vitesh, ende nuk ka arritur të përmbushë kërkesat europiane.

Në fund, pasojat e kësaj zvarritjeje i ndien sektori bujqësor, që vazhdon të presë financimet e reja. Ndërsa ministrat ndërrohen, pyetja mbetet: Sa vite të tjera u duhen institucioneve shqiptare për të garantuar administrimin e fondeve që Bashkimi Europian ka programuar për fermerët?