29 Shtatori, dita që na kujton se historia nuk trashëgohet vetë: duhet ruajtur

Sot, më 29 shtator, Shqipëria shënon Ditën Kombëtare të Trashëgimisë Kulturore, një ditë kushtuar gjithçkaje që koha na ka lënë në duar dhe që ne kemi përgjegjësinë t’ua përcjellim brezave që vijnë.

Kjo ditë është shpallur zyrtarisht në vitin 2003, me urdhrin nr. 348 të ministrit të Kulturës. Në themel të saj qëndron jo vetëm vlerësimi për monumentet, traditat dhe pasurinë kulturore shqiptare, por edhe kujtimi i njerëzve që luftuan për t’i mbrojtur ato. Një prej tyre ishte Kamber Bënja, oficeri shqiptar që në vitin 1916 kundërshtoi grabitjen e objekteve antike të Apolonisë dhe dërgimin e tyre drejt Vjenës, një qëndrim për të cilin u dënua me vdekje nga gjykata ushtarake austro-hungareze.

Por trashëgimia shqiptare nuk jeton vetëm në gurët e kështjellave apo në objektet e muzeve.

Ajo është Butrinti, një prej pasurive kulturore shqiptare të regjistruara në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. Është Berati dhe Gjirokastra, qytete ku arkitektura, rrugicat, banesat dhe mënyra e jetesës kanë ruajtur gjurmët e shekujve. Shqipëria ka sot katër pasuri të regjistruara në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, ku përfshihen edhe trashëgimia natyrore dhe ajo e rajonit të Ohrit.

Trashëgimia është edhe ajo që nuk mund ta mbyllësh brenda një muzeu: iso-polifonia, zëri që kalon nga një brez te tjetri; xhubleta, mjeshtëria e së cilës mbart shekuj kujtese; k’cimi i Tropojës; tradita e transhumancës dhe, prej vitit 2025, edhe arti i të kënduarit, të luajturit dhe të punuarit të lahutës. UNESCO numëron aktualisht pesë elemente të trashëgimisë kulturore jomateriale të lidhura me Shqipërinë.

Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron kuptimi më i madh i kësaj dite: trashëgimia nuk është thjesht ajo që kemi marrë nga të parët, por ajo që zgjedhim të mos humbasim.

Një këngë që vazhdon të këndohet. Një kostum që ende punohet me dorë. Një kala që nuk lihet të shembet. Një shtëpi e vjetër që nuk zëvendësohet pa menduar me beton. Një objekt arkeologjik që nuk shihet thjesht si gur, por si dëshmi e një historie shumë më të gjatë se ne.

Në Ditën Kombëtare të Trashëgimisë Kulturore, Shqipëria nuk feston vetëm të shkuarën. Festojmë atë pjesë të vetes që duhet të kemi kujdes të mos e humbasim duke vrapuar drejt së ardhmes.