El Niño alarmon shkencëtarët: 2027 mund të jetë viti më i nxehtë në histori

Një El Niño jashtëzakonisht i fuqishëm që po zhvillohet në Oqeanin Paqësor mund të shndërrohet në një nga episodet më të forta të regjistruara ndonjëherë, duke shtuar ndjeshëm nxehtësinë globale dhe rrezikun për fenomene ekstreme të motit.

Paralajmërimi vjen nga Met Office, shërbimi kombëtar meteorologjik i Mbretërisë së Bashkuar. Shkencëtarët vlerësojnë se kombinimi i El Niño-s me ngrohjen afatgjatë të shkaktuar nga aktiviteti njerëzor mund ta çojë vitin 2027 drejt një rekordi të ri të temperaturave globale.

Adam Scaife, drejtues i parashikimeve afatgjata në Met Office, e ka cilësuar situatën si një ngjarje të paprecedentë. Të dhënat tregojnë se temperaturat e sipërfaqes së detit në një zonë kyçe të Paqësorit janë aktualisht më shumë se 2°C mbi mesataren, ndërsa parashikimet sugjerojnë se anomalitë mund të kalojnë 3°C më vonë gjatë këtij viti, kur El Niño të arrijë kulmin.

Nëse ky skenar realizohet, bëhet fjalë për një nivel të paprecedentë në të dhënat që datojnë nga viti 1950 dhe potencialisht për El Niño-n më të fuqishëm që prej shekullit XIX. Në disa zona të Paqësorit, situata është edhe më e pazakontë: ujërat në rreth 100 metra thellësi janë afërsisht 8°C më të ngrohta se normalja.

Kjo sasi e madhe nxehtësie e grumbulluar nën sipërfaqen e oqeanit mund të funksionojë si një rezervuar energjie dhe ta ushqejë më tej fenomenin gjatë muajve të ardhshëm.

El Niño është një fenomen natyror klimatik që zakonisht shfaqet çdo dy deri në shtatë vjet dhe zgjat rreth një vit. Gjatë tij, erërat tregtare që zakonisht fryjnë nga lindja drejt perëndimit përgjatë Paqësorit dobësohen dhe, në raste të caktuara, mund të ndryshojnë drejtim. Për pasojë, ujërat e ngrohta zhvendosen drejt lindjes.

Nxehtësia e akumuluar në oqean kalon më pas në atmosferë, duke ndikuar në temperaturën mesatare globale dhe duke ndryshuar modelet e reshjeve në pjesë të ndryshme të planetit. Shkencëtarët e konsiderojnë një situatë El Niño kur temperatura e sipërfaqes së detit në zonën përkatëse të Paqësorit është të paktën 0.5°C mbi mesataren. Këtë herë anomalitë janë shumë më të mëdha.

Pasojat mund të ndihen mijëra kilometra larg Paqësorit. Në Azinë Jugore, reshjet e musonit në Indi kanë qenë nën mesataren gjatë vitit 2026, ndërsa ndryshimet në modelet e erërave mbi Karaibe dhe Atlantikun tropikal mund të ndikojnë edhe në aktivitetin e uraganeve.

Australia mund të përballet me rrezik më të lartë për thatësira dhe zjarre, ndërsa Peruja dhe Ekuadori mund të kenë rrezik të shtuar nga reshjet intensive dhe përmbytjet. Jugu i Shteteve të Bashkuara zakonisht regjistron më shumë reshje gjatë episodeve të El Niño-s, ndërsa zona të Amerikës së Jugut, Afrikës Qendrore, Azisë Juglindore dhe Australisë mund të përballen me kushte më të thata.

Megjithatë, shkencëtarët theksojnë se asnjë El Niño nuk është identik me tjetrin, ndaj ndikimi konkret në secilin rajon nuk mund të parashikohet vetëm nga fuqia e fenomenit.

Çfarë pritet për Europën dhe Shqipërinë?

El Niño nuk konsiderohet shkaku kryesor i valëve të të nxehtit që kanë karakterizuar verën e këtij viti, por ndikimi i tij mund të bëhet më i dukshëm gjatë vjeshtës dhe fillimit të dimrit. Për Europën veriperëndimore, përfshirë Britaninë e Madhe, parashikimet tregojnë mundësi më të larta për mot të lagësht dhe të stuhishëm.

Në Shqipëri dhe në Ballkan, lidhja është më komplekse. El Niño nuk mund të përkthehet drejtpërdrejt në një parashikim të caktuar për temperatura apo reshje, pasi kushtet lokale dhe faktorë të tjerë atmosferikë do të luajnë rol vendimtar.

Shqetësimi më i madh lidhet me atë që mund të ndodhë më pas. Gjatë një El Niño të fuqishëm, sasi të mëdha nxehtësie kalojnë nga oqeani në atmosferë dhe efekti në temperaturën mesatare globale shpesh bëhet veçanërisht i dukshëm gjatë vitit kalendarik që pason kulmin e fenomenit.

Për këtë arsye, shkencëtari i klimës në Met Office, Nick Dunstone, vlerëson se 2027 ka shumë gjasa të zëvendësojë vitin 2024 si vitin më të nxehtë të regjistruar ndonjëherë.

Disa grupe të tjera kërkimore parashikojnë një skenar edhe më ekstrem, ku anomalitë e temperaturës së Paqësorit mund të arrijnë deri në 4°C mbi mesataren.

Klimatologu Zeke Hausfather vlerëson se, nëse një skenar i tillë realizohet, nuk do të ishte e pamundur që bota të përballej me një nga episodet më të fuqishme të El Niño-s të 500 apo edhe 1,000 viteve të fundit. Megjithatë, ai thekson se për periudha kaq të gjata nuk ekzistojnë të dhëna të mjaftueshme për ta përcaktuar këtë me siguri.

Pasojat mund të shkojnë përtej temperaturave dhe motit ekstrem. Organizata e Kombeve të Bashkuara për Ushqimin dhe Bujqësinë (FAO) ka paralajmëruar se El Niño mund të kërcënojë dhjetëra miliona njerëz në vendet më të ekspozuara, duke rritur rrezikun që pasiguria ushqimore të arrijë nivele kritike.

Ndërsa fenomeni vazhdon të zhvillohet, vëmendja e shkencëtarëve mbetet te Paqësori dhe te sasia e jashtëzakonshme e nxehtësisë që po grumbullohet në të. Muajt e ardhshëm do të tregojnë nëse El Niño do të arrijë nivelet ekstreme që parashikojnë modelet dhe nëse 2027 do të vendosë një rekord të ri global të temperaturave.