Mungesa e gjyqtarëve dhe respektimi i afateve të gjykimit përbëjnë sot problemin themelor të sistemit të drejtësisë në Shqipëri. Kështu deklaroi Sokol Sadushi, kryetar i Gjykata e Lartë, gjatë konferencës së fundvitit dhe në bilancin e punës së institucionit për vitin 2025.
Sadushi bëri të ditur se aktualisht në sistem janë 307 gjyqtarë efektivë në detyrë, përballë 417 që parashikohen nga struktura organizative. Kjo do të thotë se sistemi funksionon me vetëm 73.6 për qind të kapacitetit, ose me 110 gjyqtarë më pak. Sipas tij, panorama bëhet edhe më shqetësuese nëse merret parasysh se deri në vitin 2028 nga Shkolla e Magjistraturës pritet të dalin jo më shumë se 67 gjyqtarë të rinj.
Në këtë kuadër, Sadushi theksoi se është domosdoshmëri marrja e masave konkrete dhe të menjëhershme për korrigjimin e kuotave të pranimit në Shkollën e Magjistraturës, në mënyrë që të shmanget përkeqësimi i mëtejshëm i situatës.
Ai vuri në dukje se gjykatat e apelit përbëjnë sot hallkën më kritike të sistemit gjyqësor, pasi funksionojnë me vetëm 55.9 për qind të trupës së parashikuar, duke rrezikuar seriozisht aftësinë për të përballuar volumin e çështjeve dhe për të garantuar gjykim brenda afateve të arsyeshme.
Në bilancin e Gjykatës së Lartë për vitin 2025, Sadushi u shpreh kritik edhe për mënyrën se si po zbatohet reforma në drejtësi, duke theksuar se ajo duhet të funksionojë me sa më pak dëme për sistemin. Sipas tij, pjesa më delikate e reformës mbetet gjykimi i çështjeve brenda afateve ligjore, ndërsa administrimi i sistemit është pika më e dobët.
“Të jemi kritik, pasi pjesa më delikate e reformës është gjykimi i çështjes brenda afateve. Pjesa më e dobët e reformës është administrimi i sistemit”, u shpreh Sadushi.
Ai theksoi se një tjetër shqetësim serioz mbetet fakti që rekurset ende nuk paraqiten në formatin që kërkon ligji, çka sjell vonesa dhe ngarkesë shtesë për sistemin. Sipas tij, gjykimi në kohë i çështjeve është pjesa më problematike e reformës në drejtësi dhe kjo lidhet drejtpërdrejt me numrin e pamjaftueshëm të gjyqtarëve, prokurorëve dhe stafit ndihmës, ku Kolegji Civil ndodhet në situatën më kritike.
Sadushi përshkroi edhe kushtet e vështira të punës së gjyqtarëve, duke theksuar se ata punojnë pa orar dhe pa pushim. Ai theksoi se angazhimi ekziston, por volumi i punës ka arritur në limite ekstreme, duke përmendur raste kur një gjyqtar jep qindra vendime, në një situatë ku është shfrytëzuar maksimumi i mundshëm i kapaciteteve njerëzore.
Sipas tij, kjo thirrje nuk i drejtohet vetëm sistemit gjyqësor, por edhe pushtetit legjislativ dhe ekzekutiv, duke paralajmëruar se nëse situata e mungesës së burimeve njerëzore nuk trajtohet me seriozitet, gjendja do të bëhet edhe më e rëndë.
Duke u ndalur te Kodi Penal, Sadushi theksoi se ka nevojë për një diskutim shumë më të gjerë, pasi bëhet fjalë për aktin më të rëndësishëm ligjor pas Kushtetutës, i cili kërkon trajtim dhe debat të thelluar institucional.
