Pas afro tri dekadash ndërprerje, kanë rifilluar gërmimet arkeologjike në kalanë e Gjirokastrës, një prej monumenteve më të rëndësishme historike në vend.
Ekspedita e Institutit Kombëtar të Trashëgimisë Kulturore nisi punën në fillim të korrikut dhe do të vijojë gjatë gjithë sezonit veror, me synimin për të evidentuar fazat më të hershme të ndërtimit të kalasë.
“Kemi disa ditë që kemi nisur një projekt të ri arkeologjik, i cili synon të identifikojë ato pjesë më të hershme të kalasë së Gjirokastrës, nisur nga disa të dhëna që ne kemi identifikuar gjatë punimeve të mëparshme restauruese që janë kryer nga Drejtoria e Monumenteve në Gjirokastër, ku kemi identifikuar disa elementë arkeologjikë, të cilat na kanë bërë të mendojmë që kemi disa faza më të hershme të këtij monumenti, të kësaj kalaje kaq të rëndësishme për ne, që i takojnë periudhave të mëhershme, jo vetëm asaj që njohim sot”, shpjegon arkeologu Mareglen Meshini.
Kërkimet janë përqendruar pranë hyrjes kryesore të kalasë, ku janë zbuluar gjurmët e një kulle të ndërtuar me gurë, që mendohet të jetë ngritur mes shekujve IV dhe VI të erës sonë.
“Aktualisht jemi në hyrje të kalasë së Gjirokastrës, ku është faza e dytë që ne punojmë në këtë pjesë pas një sondazhi të realizuar disa muaj më parë. Jemi duke punuar për të identifikuar atë që ne supozojmë që është një nga kullat e kalasë, kullat e vjetra, që mendojmë se i përket shekullit të IV–VI e.s., pra janë gjurmë që nuk janë identifikuar në këtë monument”, shton Meshini.
Dokumentet më të hershme që përmendin kalanë datojnë në vitin 1336, në kohën osmane, por të dhënat arkeologjike e shtyjnë historinë e saj më herët, në periudhën para-romake dhe bizantine.
Pozicionimi strategjik i saj në kodrinat mbi qytet e bënte një pikë kyçe kontrolli për rrugët që lidhin jugun e Shqipërisë me Epirin dhe më tej.
Në shekullin XIX, Ali Pashë Tepelena ndërhyri në mënyrë të thelluar, duke e shndërruar kalanë në një nga fortifikimet më të fuqishme në Ballkan.
Veç gjetjeve historike, qëllimi i ekspeditës është edhe përmirësimi i përvojës së vizitorëve dhe zgjerimi i atraksioneve brenda kalasë.
“Shtojmë edhe disa elementë të tjerë për turistët që vijnë, për vizitueshmërinë, për vizitorë të ndryshëm, për të shtuar edhe disa atraksione të tjera brenda kalasë së Gjirokastrës, dhe pse jo, dhe me të vërtetë janë pjesët më të hershme dhe më interesante të kalasë”, thekson arkeologu.
Kalaja e Gjirokastrës mbetet një nga atraksionet më të vizituara në Shqipëri dhe një qendër e rëndësishme për aktivitete kulturore kombëtare dhe ndërkombëtare.
Zbulimet e reja theksojnë domosdoshmërinë e vazhdimit të kërkimeve arkeologjike për ruajtjen dhe promovimin e këtij monumenti me vlera të jashtëzakonshme historike dhe kulturore.
