Kreu i Kuvendit, Gramoz Ruçi kërkoi më 10 maj të 2019-ës, një mendim të Komisionit të Venecias, në lidhje me projektligjin për proceset e pronësisë kalimtare në Republikën e Shqipërisë.
Në raportin e publikaur së fundmi nga “Venecia”, thuhet se pronat janë një nga çështjet më të ndërlikuara pas ndryshimit të sistemit në 1990-ën, duke prodhuar konflikte të shumta, si dhe duke mbushur gjykatata vendase dhe të huaja.
Sipas raportit, kuadri ligjor është i fragmentuar, kompleks dhe jo koherent, ndërsa pronat vazhdojnë të bllokojnë zhvillimin ekonomik të vendit.
Komisioni ka nënvizuar se version aktual i projektligjit është i paqartë dhe ka rrezik ktë lartë që zbatimi i tij, të çojë në shkelje të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Më tej “Venecia” ka dhënë edhe rekomandimet e saj për të bërë disa ndryshime në legjislacionin ekzistues.
Komisioni ka shprehur gjithashtu gatishmërinë për t’i ardhur në ndihmë autoriteteve shqiptare, ndërsa këshilloi një ekspertizë për mënyrën sesi do të ndikojë projektligji në aspektin e buxhetit dhe burimeve njerëzore.
“Të drejtat e pronës në Shqipëri përbëjnë një nga çështjet më të ndërlikuara pas ndryshimit të regjimi në 1990, duke penguar zhvillimin ekonomik të vendit. Kuadri ligjor karakterizohet si e fragmentuar, komplekse dhe jo-koherente. Rastet e pasurive të paluajtshme kanë përmbytur gjykatat vendase si dhe Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut. Ky fluks vazhdon. Pjesa më e madhe e problemeve, me të cilat Shqipëria përballet aktualisht në fushën e të drejtave pronësore kanë të vetmen origjina në ligjet e para të miratuara në fillim të viteve ’90 të shekullit të kaluar. Procesi në lidhje me prona e paluajtshme nuk filloi me kthimin e pronarëve origjinalë ndryshe nga vendet e tjera.
Komisioni i Venecias është i vetëdijshëm për vështirësitë e rënda me të cilat përballet ligjvënësi shqiptar që synon të zgjidhë problemet në një fushë shumë të ndjeshme të ligjit të pasurive të paluajtshme që janë grumbulluar gjatë dekadave. Prandaj Komisioni e pranon qëllimin për të më në fund zgjidhni çështjen. Në këtë frymë dhe për të mbështetur këtë qëllim, Komisioni i Venecias dëshiron të nënvizojë sa vijon. Projektligji në versionin e tij aktual nuk ka qartësi dhe saktësi për shkak të mungesës së përkufizimeve dhe fuqisë rregulluese shumë të gjerë për Këshillin e Ministrave, mungesa e hapat themelorë procedural dhe afatet e përcaktuara qartë për mbajtësit e titujve.
Ekziston një rrezik i lartë që projektligji mund të ngre çështje të pajtueshmërisë me nenin 1 të Protokollit të Parë të Konventës Euroopiane për të Drejtat e Njeriut dhe dispozita të tjera, si dhe me Kushtetutën shqiptare. Në artikuj të veçantë 7 dhe 9 i projektligjit janë në thelb të paqarta dhe të pasakta dhe për këtë arsye mbajnë një rrezik të lartë që zbatimi i tyre do të çojë në shkelje të Konventës Evropiane për të drejtat e njeriut, veçanërisht Art. 1 i Protokollit 1, dhe Art. 6 I, 13, 14.
Prandaj, Komisioni fton ligjvënësit të rishqyrtojnë projektligjin dhe nëse është e nevojshme legjislacionin ekzistues ose të planifikuar në lidhje me të dhe, duke marrë parasysh, në veçanti rekomandimet e mëposhtme:
- Përcaktoni natyrën deklaruese të aktit të regjistrimit të titujve, veçanërisht AMTP, në projektligj.
- Të rishikojë nenet 7 dhe 9 dhe artikujt në lidhje me to, duke marrë parasysh që titujt bujqësorë në formën e AMTP si dhe përdorimi i vazhdueshëm i tokës me shpresën e ligjshme për t’u pajisur me AMTP përbëjnë pronë të mbrojtur sipas nenit 1 të protokollit 1 të KEDNJ.
- Të përcaktojë në vetë p/ligjin mangësitë që parandalojnë vërtetimin e AMTP-ve, si dhe të kufizojë hapësirat rregulluese në dispozicion të Këshillit të Ministrave në nivelin strikt të domosdoshëm.
- Të parashikohen në p/ligj afate të sakta për mbajtësit e titujve dhe hapat themelorë procedural, veçanërisht kur lidhen me transferimin e titujve të pronave bujqësore.
- Të përfshijnë në p/ligj përcaktimet thelbësore për titujt e pronave bujqësore.
- Të përcaktohen në p/ligj rregullat për paraqitjen e provave, aksesin në prova dhe të drejtën për t’u dëgjuar para vendimit të autoriteteve për të shpallur të pavlefshëm AMTP.
- Të zhvillohen konsultime publik me të gjitha palët e interesuara”
Sipas mendimit të Komisionit të Venecias, do të ishte e dobishme nëse autoritetet veprojnë duke bërë studime të hollësishme mbi shkaqet e mangësive të kornizës aktuale legjislative, ndoshta me ndihmën e ekspertizës ndërkombëtare dhe të vlerësojë ndikimin në aspektin e buxhetit dhe burimeve njerëzore lidhur me burimet e projektligjit të ri.
Të kërkohet mbështetje praktike specifike në kuadrin e aktiviteteve ekzistuese të bashkëpunimit të Këshillit të Evropës do të ishin të këshillueshme për hartimin e legjislacionit si si dhe për zbatim. Komisioni gjithashtu dëshiron të theksojë rëndësinë e një procedure të plotë përfshirë konsultimet publike për rishikimin dhe miratimin e projektligjit. Komisioni i Venecias mbetet në dispozicion të autoriteteve shqiptare për më tej ndihmë në këtë çështje”
