Shqipëria po përjeton një kontrast të fortë mes dy sektorëve kyç të ekonomisë: nga njëra anë, turizmi po përjeton një bum të paprecedentë me mbi 35 milionë vizitorë që nga viti 2020; nga ana tjetër, bujqësia ka hyrë në vitin e pestë të recesionit, duke shënuar një rënie prej 2.7% vetëm në tremujorin e parë të 2025-s.
Edhe pse bujqësia zë 17.9% të vlerës së shtuar të ekonomisë, shifra më e lartë në Europë dhe shumë mbi mesataren e BE-së prej 1.7%, kjo peshë nuk po shoqërohet me zhvillim. Përkundrazi, sektori po përkeqësohet, ndërkohë që turizmi, në vend që të nxisë prodhimin vendas, po e thellon më tej krizën bujqësore.
Hotelet dhe restorantet, të përfshira në industrinë e mikpritjes, po mbështeten gjithnjë e më shumë në produkte të importuara si mish, bulmet, fruta, perime dhe pije, për shkak të çmimeve më të ulëta dhe standardeve më të larta që ofrojnë furnizuesit e huaj. Kjo situatë po çon në humbjen e tregjeve natyrore për fermerët vendas, të cilët përballen me mungesë standardizimi, logjistike dhe përpunimi të produkteve.
Kostoja e lartë e inputeve bujqësore, e ndikuar nga luhatjet ndërkombëtare dhe mungesa e fuqisë negociuese, përkeqëson më tej situatën. Shteti nga ana tjetër ofron subvencione minimale e të shpërndara në mënyrë të fragmentuar. Buxheti i vitit 2024 për bujqësinë përfaqëson vetëm 1.9% të totalit të shpenzimeve publike, ndërkohë që vetëm 1.2% e stokut të kredive për biznese u është dhënë fermerëve apo agropërpunuesve.
Në përpjekje për të lehtësuar qasjen në financim, është prezantuar fondi i garancisë sovrane për bujqësinë si bashkëpunim mes Ministrisë së Financave dhe Bankës së Shqipërisë. Guvernatori Gent Sejko dhe ministri Ervin Malaj e kanë cilësuar zhvillimin e zinxhirit ushqimor si prioritet, duke apeluar për angazhim më të madh të bankave dhe institucioneve publike.
Megjithatë, ndërhyrjet e pjesshme nuk mjaftojnë. Sipas ekspertëve, bujqësia duhet të trajtohet si sektor strategjik, duke u integruar me turizmin, industrinë përpunuese dhe eksportet. Ndërtimi i tregjeve lokale, qendrave grumbulluese, markave vendase dhe standardizimi janë hapa të domosdoshëm për rigjallërimin e saj.
Ndërkohë, edhe politikat e subvencionimit kërkojnë rishikim. Shqipëria mund të shmangë gabimet e BE-së, si mbështetja disproporcionale për fermat e mëdha dhe fokusimi te sasia në vend të cilësisë. Vendosja e kritereve për qëndrueshmëri dhe orientimi i mbështetjes drejt fermerëve të vegjël e të rinj, mund të ndihmojë në rritjen e konkurrueshmërisë dhe në uljen e kostove.
Rigjallërimi i bujqësisë është çështje emergjente, jo vetëm për arsye ekonomike, por edhe për të frenuar braktisjen e zonave rurale dhe emigracionin masiv. Një bujqësi funksionale është çelës për mbijetesën demografike të vendit dhe për ruajtjen e identitetit të tij.
Në thelb, një bujqësi e shëndetshme dhe e lidhur ngushtë me turizmin mund të krijojë një model zhvillimi të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës. Nuk është vetëm turizmi që mund të ndihmojë bujqësinë, por edhe bujqësia mund të jetë një vlerë e shtuar për turizmin shqiptar.
