Shqipëria po has tashmë efektet e para të emigrimit masiv të fuqisë punëtore, paralajmëruar qysh dje nga të dhënat alarmante të IOM, ku 40% e potencialit të punës ka braktisur vendin. Rritja dyshifrore e çmimit të sigurimeve të detyrueshme motorike me 11.4% vetëm në janar dhe enkas rritja e çmimit mesatar të sigurimit TPL me 7%, përbëjnë hallkën e parë të zinxhirit të pasojave ekonomike që prekin drejtpërdrejt xhepin e qytetarëve.
Autoriteti i Mbikëqyrjes Financiare konfirmon se tregu i sigurimeve ka nisur vitin 2025 me rritje të ndjeshme, duke arritur vlerën 1.98 miliardë lekë në janar, shifër kjo dukshëm më e lartë se rritja mesatare prej 7% gjatë 2024-ës. Fajtori kryesor mbetet sigurimi i detyrueshëm motorik, i cili është rritur me 14.6%, duke ushqyer kështu rritjen e përgjithshme të tregut.
Kjo rritje nuk është aspak e rastësishme. Në një ekonomi ku mungesa e fuqisë punëtore po bëhet gjithnjë e më e dukshme, kompanitë e sigurimeve po përpiqen të kompensojnë rreziqet në rritje përmes çmimeve më të larta. Primi mesatar për një kontratë sigurimi TPL ka arritur në 19,500 lekë, ndjeshëm më lart se 18,300 lekët e janarit të vitit të kaluar.
Teknikisht, kjo rritje justifikohet me hyrjen në fuqi të rregullores së re “Për përcaktimin e faktorëve të riskut që përfshihen në përllogaritjen e primit për produktet e sigurimit të detyrueshëm në sektorin e transportit”. Por përtej teknikaliteteve, ajo çka po ndodh është një përshtatje e ekonomisë ndaj demografisë në ndryshim.
Efekti domino i emigrimit masiv po fillon të ndjehet. Kur 40% e fuqisë punëtore largohet, tregu reagon. Kompanitë e sigurimeve janë thjesht ndër të parat që po reagojnë në këtë mënyrë.
Sistemi i ri i vlerësimit të riskut, i cili duhej të sillte drejtësi në pagesa duke i lidhur ato me sjelljen individuale të drejtuesve të mjeteve, duket se po shfrytëzohet si mundësi për të rritur tarifat në mënyrë të përgjithshme. Pavarësisht se rregullorja parashikon diferencim bazuar në historikun e dëmeve, moshën, eksperiencën, fuqinë motorike apo qarkun e regjistrimit, zbatimi aktual mbetet i cunguar.
Për shembull, sistemi bën diferencim vetëm për drejtuesit 18-21 vjeç, por nuk bën dallime për grupmosha të tjera. Po ashtu, vetëm tre qarqe (Berat, Dibër dhe Kukës) përfitojnë nga koeficient i ulët, ndërsa pjesa tjetër e vendit trajtohet njësoj, pavarësisht ndryshimeve të dukshme në demografinë dhe rreziqet specifike të secilit qark.
Rritja e çmimeve të sigurimeve është vetëm fillimi i një vale më të gjerë ndryshimesh që vijnë si pasojë e tkurrjes së tregut të punës. Sektorët që varen nga punëtorët me kualifikim të ulët po përjetojnë tashmë mungesë të fuqisë punëtore, ndërsa “ikja e trurit” po zbraz spitalet dhe shkollat nga profesionistët e kualifikuar.
Ky cikël ekonomik negativ vetëm sa do të thellohet me kalimin e kohës. Rritja e kostove të sigurimeve do të çojë në rritje të kostove të transportit, të cilat më pas do të transferohen te konsumatorët përmes çmimeve më të larta të mallrave. Nga ana tjetër, bizneset po përballen me mungesa në rekrutimin e stafit, duke i detyruar të rrisin pagat për të tërhequr punëtorët e mbetur, gjë që sërish do të ushqejë inflacionin dhe do të ulë konkurrueshmërinë.
Komiteti Kuvendor i Ekonomisë, duke thirrur Bordin e AMF-së për të raportuar rreth zbatimit të rregullores së re, tregon se edhe institucionet kanë filluar të shqetësohen për këtë situatë. Pyetja e vërtetë është nëse ky reagim vjen shumë vonë.
Vala e parë e pasojave të emigrimit masiv ka filluar. Rritja e çmimeve të sigurimeve është thjesht simptoma e parë e një problemi më të thellë strukturor. Pa një strategji të qartë për të ndaluar hemorragjinë demografike dhe për të tërhequr fuqinë punëtore të kualifikuar, Shqipëria rrezikon të mbetet në një spirale rënëse ekonomike, ku rritja e kostove dhe mungesa e burimeve njerëzore pengojnë njëra-tjetrën.
Nga një analizë e ftohtë e shifrave, duket se alarmi i djeshëm për 40% të fuqisë punëtore që ka emigruar ishte më tepër një paralajmërim sesa një statistikë historike. Realiteti ekonomik po tregon se pasojat nuk janë më projeksione për të ardhmen, por po ndjehen tashmë në xhepin e çdo qytetari.
