Prej vitit 1988, data 1 Dhjetor shënon Ditën Botërore të Luftës Kundër HIV/AIDS, një moment i rëndësishëm për të reflektuar mbi përhapjen e virusit, sfidat e trajtimit dhe rëndësinë e ndërgjegjësimit publik. Kjo ditë synon të forcojë solidaritetin global dhe të theksojë se parandalimi dhe kujdesi ndaj HIV/AIDS mbeten ende një domosdoshmëri shëndetësore.
Situata në Shqipëri
Raporti i publikuar nga Ministria e Shëndetësisë tregon se gjatë vitit 2025 janë konfirmuar 125 raste të reja me HIV. Prej vitit 1993 deri në tetor 2025, numri total i rasteve të raportuara ka arritur në 1973. Prevalenca e infeksionit në nivel kombëtar vlerësohet në 0.08 përqind, ndërsa incidenca e këtij viti është 5.3 raste për 100 mijë banorë.
Të dhënat sipas grupmoshave tregojnë se infeksioni prek më shpesh moshat 35 deri në 44 vjeç (27.8 përqind), të ndjekura nga grupmosha 25 deri në 34 vjeç (26.9 përqind). Rastet tek të miturit 0 deri në 15 vjeç përbëjnë 2.9 përqind të totalit. Sa i përket shpërndarjes sipas gjinisë, mes viteve 1993 dhe 2025 meshkujt përbëjnë 73 përqind të të infektuarve, ndërsa gratë 27 përqind. Vetëm në vitin 2025 janë regjistruar 98 raste tek meshkujt dhe 27 tek femrat, me një raport gjinie 3.5 me 1 në favor të meshkujve.
Transmetimi seksual mbetet rruga kryesore e infektimit, ku 72.6 përqind e rasteve lidhen me marrëdhënie heteroseksuale. Përqindjet tregojnë gjithashtu se 23.4 përqind e rasteve janë te meshkujt që kryejnë marrëdhënie seksuale me meshkuj. Transmetimi nga nëna tek fëmija përbën 2.4 përqind të rasteve, ndërsa transmetimi përmes gjakut dhe përdorimit të drogave me injektim vazhdon të jetë i ulët, me 0.6 përqind secili.
Sipas vlerësimeve ndërkombëtare, HIV/AIDS ka marrë rreth 44.1 milionë jetë në mbarë botën. Në fund të vitit 2024, rreth 40.8 milionë persona jetonin me HIV, shumica në kontinentin afrikan. Vetëm gjatë vitit 2024, rreth 630 mijë njerëz humbën jetën nga shkaqe të lidhura me AIDS-in dhe 1.3 milion persona u infektuan rishtazi.
Në Evropë, të dhënat e raportuara nga ECDC dhe OBSH për vitin 2024 evidentuan 105 922 diagnoza të reja, me një normë prej 11.8 diagnoza për 100 mijë banorë. Ndërsa në nivel kontinental ka një ulje të lehtë të rasteve krahasuar me vitin 2023, 11 vende europiane regjistruan rritje të infeksioneve.
Si transmetohet HIV
HIV përhapet përmes shkëmbimit të lëngjeve trupore si gjaku, sperma, sekrecionet vaginale dhe qumështi i gjirit. Transmetimi mund të ndodhë edhe gjatë shtatzënisë dhe lindjes. Virusi nuk transmetohet përmes puthjes, përqafimit, ushqimit apo kontaktit të zakonshëm fizik.
Faktorët kryesorë të rrezikut përfshijnë:
• Marrëdhënie seksuale pa mbrojtje
• Prani të infeksioneve të tjera seksualisht të transmetueshme
• Përdorimi i drogës me injektim dhe shkëmbimi i gjilpërave
• Tatuazhe ose shpime me pajisje të pasigurta
• Shpime aksidentale me gjilpërë tek personeli shëndetësor
Autoritetet shëndetësore theksojnë rëndësinë e parandalimit dhe testimit të rregullt. Testimi për HIV në vendin tonë ofrohet falas dhe në mënyrë konfidenciale. Trajtimi me terapi antiretrovirale është gjithashtu falas dhe ofrohet pranë Shërbimit Infektiv dhe Pediatrisë Infektive në QSUT.
Rekomandimet përfshijnë:
• Përdorimin e prezervativëve në çdo kontakt seksual me partner të panjohur
• Testimin pas çdo kontakti të pambrojtur
• Përdorimin e shërbimeve të zvogëlimit të dëmit për përdoruesit e drogave
• Testim të detyrueshëm për gratë shtatzëna
• Fillimin e menjëhershëm të trajtimit pas diagnostikimit
OBSH rekomandon gjithashtu rrethprerjen mjekësore vullnetare për meshkujt, si një masë që ul rrezikun e transmetimit.
Në këtë ditë ndërgjegjësimi, theksi bie mbi faktin se stigma dhe paragjykimet vazhdojnë të jenë pengesë serioze për testimin dhe trajtimin. Përhapja e informacionit të saktë dhe krijimi i një klime respekti ndaj personave që jetojnë me HIV mbetet thelbësore për ta luftuar këtë virus me sukses.
