Në Shqipëri po promovohet hapja e asaj që quhet banka e parë 100 për qind digjitale, Jet Bank. Për publikun ajo prezantohet si një bankë moderne, pa degë fizike, që funksionon vetëm përmes aplikacionit mobil, me inteligjencë artificiale dhe teknologji nga kompani të mëdha ndërkombëtare. Në pamje të parë, mesazhi është tërheqës: risi, shpejtësi dhe standarde europiane. Por kur fakti ndahet nga marketingu, dalin një sërë pikëpyetjesh serioze që nuk janë sqaruar publikisht.
Së pari, duhet thënë qartë se Jet Bank nuk është ende bankë operative. Ajo ka marrë vetëm licencë paraprake nga Banka e Shqipërisë. Kjo do të thotë se ligjërisht nuk mund të ofrojë shërbime bankare për qytetarët derisa të përfundojë i gjithë procesi i licencimit, përfshirë testimet teknike, certifikimet, mbikëqyrjen dhe depozitimin e kapitalit të plotë. Ky proces mund të zgjasë deri në 12 muaj dhe nuk përbën ende garanci se banka do të marrë licencën finale.
Një nga pikat më shqetësuese lidhet me kapitalin. Sipas të dhënave zyrtare të regjistrimit në QKB, subjekti rezulton me kapital fillestar rreth 3.5 milionë lekë, afërsisht 30 mijë euro. Ndërkohë, rregulloret dhe praktika e Bankës së Shqipërisë kërkojnë që një bankë e re të ketë kapital rregullator minimal rreth 1 miliard lekë, i cili depozitohet dhe bllokohet deri në marrjen e licencës përfundimtare. Diferenca mes 30 mijë eurove fillestare dhe mbi 1 miliard lekëve të kërkuara është enorme dhe ngre një pyetje themelore: ku është dhe nga do të vijë ky kapital. Jo vetëm shuma, por edhe burimi i kapitalit duhet të verifikohet për ligjshmëri, një element kyç për çdo bankë që synon të mbajë paratë e qytetarëve.
Po aq problematike është çështja e pronësisë. Në deklarime publike është thënë se investitori kryesor nuk është i vetmi aksionar dhe nuk përfaqëson i vetëm pronësinë e bankës. Megjithatë, dokumentet zyrtare të regjistrimit tregojnë se Idan Avishai rezulton zotërues 100 për qind i shoqërisë së regjistruar në Shqipëri, përmes strukturës së Jet Holding. Kjo mospërputhje mes asaj që thuhet në intervista dhe asaj që figuron në dokumente krijon konfuzion dhe dyshim për transparencën reale të pronësisë dhe të pronarëve përfitues.
Edhe drejtimi i bankës ngre pikëpyetje. CEO e saj, Fatbardha Rino, prezantohet si profesioniste me mbi 20 vite përvojë në bankim, por në artikujt promovues nuk përmendet fakti se ajo ka qenë më parë drejtuese e iutePay, pjesë e grupit Iute Credit. Sektori i mikrokredive në Shqipëri ka qenë në qendër të skandalit më të madh financiar të viteve të fundit, me mijëra qytetarë të prekur nga praktika abuzive dhe me hetime nga autoritetet. Edhe pse kjo nuk përbën automatikisht shkelje ligjore për CEO-n, mungesa e këtij informacioni në prezantimin publik është problematike për një institucion që kërkon besim maksimal nga publiku.
Në strukturat drejtuese dhe bordin e bankës përmenden edhe emra si Oliver Hemmer dhe Rami Solomon. Për këta persona informacioni publik është i kufizuar, ndërsa për disa prej tyre rezulton përvojë e mëparshme në platforma tregtimi online dhe forex, sektorë të njohur ndërkombëtarisht për rrezik të lartë dhe raste të shpeshta mashtrimi. Publikut nuk i është shpjeguar qartë pse dhe mbi çfarë kriteresh këta individë konsiderohen të përshtatshëm për të drejtuar një bankë në Shqipëri.
Një tjetër problem i rëndësishëm lidhet me faktin se Jet Bank do të funksionojë pa asnjë degë fizike. Nuk do të ketë sportel, zyrë apo adresë ku qytetarët të paraqiten për ankesa apo sqarime. Kjo ndodh në një kohë kur shumë shqiptarë po raportojnë vështirësi serioze edhe me bankat tradicionale, përfshirë bllokime llogarish, shërbim të dobët ndaj klientit dhe madje dalje të vogla parash nga llogaritë e tyre, që shpesh perceptohen si vjedhje. Në këtë kontekst, mungesa e një vendi fizik ku të ankohesh e rrit ndjeshëm ndjenjën e pasigurisë, veçanërisht për të moshuarit dhe qytetarët me njohuri të kufizuara digjitale.
Po ashtu, nuk është sqaruar qartë për publikun se si do të funksionojë mbrojtja e depozitave. A do të jetë Jet Bank pjesë e skemës së sigurimit të depozitave dhe çfarë ndodh me paratë e qytetarëve në rast problemi, sulmi kibernetik, gabimi teknologjik apo bllokimi të padrejtë të llogarive. Në një bankë plotësisht digjitale, ku përgjegjësia shpërndahet mes algoritmeve dhe palëve të treta teknologjike, kjo paqartësi bëhet edhe më kritike.
Problemi kryesor i Jet Bank nuk është fakti që është bankë digjitale. Ky model lejohet dhe mund të funksionojë. Problemi është se pas fasadës teknologjike ka shumë pyetje pa përgjigje të qarta. Kush e zotëron realisht bankën? Ku është kapitali real prej mbi 7 milionë eurosh dhe cili është burimi i tij? Cili është historiku i plotë i personave që do të menaxhojnë paratë e qytetarëve? Kush mban përgjegjësi konkrete kur diçka shkon keq?
Çdo bankë e re duhet të hyjë në treg me transparencë të plotë dhe me përgjegjësi maksimale. Derisa këto pikëpyetje të marrin përgjigje të qarta dhe të dokumentuara, shqetësimi publik për Jet Bank është i domosdoshëm.
