Vuçiç humb zgjedhjet në Serbi: Si u krijua Lista Studentore pa kryetar dhe parti tradicionale

Aleksandar Vuçiç ka pranuar humbjen në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit 2026 në Serbi, përballë Listës Studentore, një forcë e re zgjedhore që lindi nga protestat e studentëve, por që nuk funksionon si një parti tradicionale politike.

Sipas të dhënave paraprake të Komisionit Republikan të Zgjedhjeve, Lista Studentore ka marrë 2.246.423 vota, ose 52.65%, ndërsa lista e Vuçiçit 1.673.241 vota, ose 39.22%. Diferenca ka arritur në mbi 573 mijë vota.

Projeksionet e fundit i japin Listës Studentore rreth 140 mandate në parlamentin me 250 vende, ku për të formuar shumicën nevojiten 126 deputetë. Nëse këto rezultate konfirmohen, ajo do të mund të formojë qeverinë pa koalicion.

Por përtej humbjes së Vuçiçit, ajo që e bën të veçantë këtë zhvillim është mënyra se si studentët arritën të ndërtonin një forcë zgjedhore pa një udhëheqës të vetëm, pa strukturën klasike të një partie dhe duke përfshirë profesionistë nga fusha të ndryshme.

Çfarë është Lista Studentore dhe pse nuk është parti tradicionale?

Lista fituese quhet “Studentska lista – Studenti pobeđuju”, që në shqip do të thotë “Lista Studentore – Studentët fitojnë”.

Ajo nuk është regjistruar si parti politike tradicionale, por si listë zgjedhore e paraqitur nga një grup qytetarësh. Ky është dallimi kryesor: studentët nuk krijuan një parti me kryetar, nënkryetarë dhe struktura të zakonshme drejtuese, por një organizim për të marrë pjesë në zgjedhje dhe për të siguruar përfaqësim parlamentar.

Lëvizja studentore funksiononte përmes plenumeve, asamble ku studentët diskutonin propozimet dhe merrnin vendime kolektivisht. Në vend që një drejtues të vendoste për të gjithë, vendimet diskutoheshin dhe votoheshin brenda këtyre strukturave.

Ky model u përdor gjatë protestave dhe ndikoi edhe në mënyrën se si u organizua përfaqësimi elektoral.

Megjithatë, Lista Studentore dhe lëvizja e protestave nuk janë e njëjta strukturë juridike. Lëvizja përfaqëson organizimin shoqëror të studentëve, ndërsa lista është subjekti që u regjistrua për të garuar në zgjedhje.

Kush e krijoi dhe si u regjistrua në zgjedhje?

Më 9 shtator 2026 u themelua grupi qytetar që mundësoi regjistrimin e Listës Studentore. Dokumenti themelues u nënshkrua nga 14 persona, mes të cilëve pedagogë, studiues dhe përfaqësues të profesioneve të ndryshme.

Këta firmëtarë krijuan strukturën formale të nevojshme për pjesëmarrjen në zgjedhje. Ata nuk ishin domosdoshmërisht drejtuesit politikë të lëvizjes studentore.

Më pas u mblodhën 69.099 firma të vlefshme të qytetarëve, të cilat mbështetën kandidimin. Më 14 shtator u dorëzua lista me 250 kandidatë dhe një ditë më vonë Komisioni Republikan i Zgjedhjeve e miratoi zyrtarisht.

Pra, studentët përdorën një mundësi të sistemit zgjedhor serb: pjesëmarrjen përmes një grupi qytetarësh, pa qenë të detyruar të themelonin një parti tradicionale.

Si i zgjodhën kandidatët dhe kush do të qeverisë?

Një nga veçoritë e Listës Studentore është se kandidatët e saj nuk janë vetëm studentë.

Në përgatitjen e listës morën pjesë fakultete dhe struktura të lëvizjes, të cilat propozuan dhe shqyrtuan kandidatë. Përfaqësimi u zgjerua për të përfshirë profesionistë nga fusha të ndryshme, jo vetëm pjesëmarrës të protestave universitare.

Në listën me 250 kandidatë përfshihen mjekë, pedagogë, juristë, ekonomistë, artistë, fermerë, studiues dhe aktivistë.

Në krye të listës është kardiologu dhe profesori i mjekësisë Ilija Srdanović. Mes emrave të njohur janë aktori Tihomir Stanić, ish-basketbollisti Dejan Bodiroga, ish-guvernatori i Bankës Qendrore Dejan Šoškić dhe aktivisti Zlatko Kokanović.

Kjo do të thotë se studentët, megjithëse ishin nismëtarët e lëvizjes, nuk kërkuan që të gjitha postet politike t’i mbanin vetë. Ata ndërtuan një listë ku përfshihen edhe persona me përvojë profesionale në fusha të ndryshme.

Por ka një dallim të rëndësishëm: të qenët kandidat për deputet nuk nënkupton automatikisht marrjen e një posti ministror. Ende nuk është përcaktuar kush do të jetë kryeministri i ardhshëm dhe cilët persona do të drejtojnë ministritë.

Si u organizuan pa një kryetar dhe si zhvilluan fushatën?

Modeli i Listës Studentore mbështetet te organizimi kolektiv dhe rrjetet lokale që u krijuan gjatë protestave.

Studentët kishin ndërtuar lidhje mes fakulteteve dhe qyteteve të ndryshme. Këto rrjete u shfrytëzuan më pas për organizimin elektoral, takimet me qytetarët, mbledhjen e firmave dhe zhvillimin e fushatës.

Në vend që gjithçka të përqendrohej te figura e një lideri, fushata u mbështet te kandidatët, vullnetarët dhe grupet lokale të mbështetjes.

Studentët zhvilluan takime publike dhe komunikim derë më derë, duke paraqitur programin e tyre dhe duke kërkuar mbështetje për listën.

Programi përmban 11 pika, të përqendruara te lufta kundër korrupsionit, pavarësia e drejtësisë, transparenca e tenderëve, depolitizimi i institucioneve, arsimi dhe përmirësimi i kushteve ekonomike e sociale.

Ky organizim i lejoi lëvizjes të kalonte nga protestat në zgjedhje, pa e ndërtuar fushatën rreth një politikani të vetëm.

Nga lindi lëvizja studentore?

Lëvizja nisi pas tragjedisë së 1 nëntorit 2024 në Novi Sad, ku shembja e një strehe betoni në stacionin hekurudhor shkaktoi vdekjen e 16 personave.

Ngjarja ngriti dyshime për korrupsion dhe mungesë kontrolli në punimet publike. Studentët kërkuan transparencë, hetime dhe përgjegjësi institucionale.

Pas sulmit ndaj studentëve dhe pedagogëve gjatë një përkujtimi në Beograd, më 22 nëntor 2024, nisën bllokimet e fakulteteve, të cilat u shtrinë në universitete të tjera.

Protestat vazhduan gjatë vitit 2025, duke përfshirë qindra mijëra qytetarë. Kryeministri Miloš Vučević dha dorëheqjen në janar, ndërsa në maj studentët kërkuan zgjedhje të parakohshme.

Pas muajsh organizimi, lëvizja vendosi të marrë pjesë drejtpërdrejt në garën elektorale, duke krijuar Listën Studentore.

Çfarë pritet tani? A mund të drejtohet qeveria pa një kryetar partie?

Kjo është edhe pyetja kryesore pas fitores së Listës Studentore.

Një lëvizje mund t’i marrë vendimet përmes asambleve dhe diskutimeve kolektive, por qeverisja e shtetit kërkon institucione me përgjegjësi dhe kompetenca të përcaktuara.

Sipas Kushtetutës së Serbisë, qeveria duhet të ketë një kryeministër dhe ministra. Presidenti propozon kandidatin për kryeministër pas konsultimeve me përfaqësuesit e zgjedhur, ndërsa parlamenti voton programin dhe përbërjen e kabinetit.

Pra, Lista Studentore mund të vazhdojë të mos ketë një kryetar partie, por qeveria që do të krijojë duhet të ketë një kryeministër.

Nëse konfirmohet shumica parlamentare, lista do të duhet të përcaktojë kush do ta drejtojë qeverinë, si do të përzgjidhen ministrat dhe çfarë roli do të kenë studentët në vendimmarrjen politike.

Ende nuk është bërë e qartë nëse vendimet kryesore politike do të vazhdojnë të diskutohen në plenume, nëse do të krijohen organe të reja drejtuese apo nëse deputetët dhe qeveria do të veprojnë përmes mekanizmave të zakonshëm institucionalë.

Po ashtu, mbetet për t’u parë si do të ruhet bashkëpunimi mes kandidatëve që vijnë nga profesione dhe përvoja të ndryshme, veçanërisht për çështje të rëndësishme si ekonomia, marrëdhëniet me Bashkimin Europian, Rusinë dhe Kosovën.

Fitorja zgjedhore i jep Listës Studentore mundësinë për të formuar qeverinë, por nuk përcakton ende mënyrën se si do të funksionojë ajo.

Studentët serbë arritën të krijonin një alternativë elektorale pa themeluar një parti tradicionale dhe pa u bashkuar rreth një lideri të vetëm. Tani mbetet të shihet nëse modeli kolektiv që përdorën për organizimin e protestave dhe fitimin e zgjedhjeve do të mund të përshtatet me përgjegjësitë e drejtimit të shtetit.