124 ditë protestë, qytetarët pas bllokadës/ Rama e Ursula flasin për Europën, por heshtin për revoltën jashtë Kryeministrisë

Në një Shqipëri që kërkon të hyjë në Bashkimin Europian, dje u prodhua një nga paradokset më të forta të këtij rrugëtimi: brenda Kryeministrisë Edi Rama dhe Ursula von der Leyen flisnin për integrimin, reformat dhe “dialogun me shoqërinë”; jashtë godinës, qytetarët që protestojnë prej më shumë se katër muajsh qëndronin pas perimetrit të sigurisë, ndërsa policia ndërhyri në disa momente për t’i larguar dhe pati tensione me protestuesit.

Sot protesta hyn në ditën e 124-t. Një protestë kaq e gjatë kundër qeverisë nuk është një detaj që mund të fshihet nga fotografia protokollare e një vizite europiane. Është një realitet politik dhe shoqëror që kërkon përgjigje, pavarësisht qëndrimit që mund të ketë secili ndaj kërkesave të protestuesve.

Megjithatë, nga konferenca Rama–von der Leyen nuk erdhi një përgjigje e drejtpërdrejtë për qytetarët që ndodheshin jashtë. Nuk pati një deklaratë të posaçme të presidentes së Komisionit Europian për protestën që zhvillohej në të njëjtën kohë, për përplasjet me policinë apo për faktin se një pjesë e qytetarëve kërkojnë prej muajsh largimin e qeverisë.

Dhe kjo heshtje bëhet edhe më e fortë për një arsye tjetër.

Vetëm pak përpara vizitës, eurodeputeti i Renew Europe, Sandro Gozi, i kishte bërë publikisht thirrje Ursula von der Leyen që të kërkonte shpjegime nga Edi Rama për atë që po ndodh në Shqipëri.

“Është e nevojshme që Ursula Von der Leyen t’i kërkojë informacion Edi Ramës për atë që po ndodh në Shqipëri”, deklaroi Gozi.

Ai e lidhi kërkesën drejtpërdrejt me protestën, transparencën dhe standardet demokratike, duke e akuzuar Ramën se reagon ndaj lëvizjes në mënyrë “represive dhe autoritare”. Gozi paralajmëroi gjithashtu se zhvillime të tilla nuk janë pozitive për një shtet kandidat për në Bashkimin Europian.

Pra, pyetjet ekzistonin. Ishin ngritur madje nga brenda politikës europiane. Dhe megjithatë, në daljen publike pas takimit, publiku shqiptar nuk dëgjoi nga von der Leyen një ballafaqim të drejtpërdrejtë me Ramën për protestën që zhvillohej vetëm pak metra larg tyre.

Në vend të kësaj, shqiptarët dëgjuan sërish gjuhën e njohur të integrimit: kapituj, reforma, Planin e Rritjes, progres dhe perspektivën europiane.

Von der Leyen tha se Shqipëria duhet të vazhdojë reformat në drejtësi, kuadrin zgjedhor dhe mbrojtjen e mjedisit. Ajo kërkoi gjithashtu zbatimin real të reformave dhe “një dialog të fortë e të vazhdueshëm me shoqërinë për t’ju përgjigjur të gjitha shqetësimeve të shoqërisë”.

Thirrja për dialog me shoqërinë bëhej brenda Kryeministrisë, ndërsa jashtë saj ishte pikërisht një pjesë e kësaj shoqërie që kërkonte të dëgjohej.

Qytetarët mbanin pankarta drejtuar vetë von der Leyen. “Shqipëria e do Europën, Ursula, lëre Europën të dëgjojë edhe Shqipërinë që proteston!”, shkruhej në njërën prej tyre.

Por ky zë nuk mori një përgjigje të drejtpërdrejtë në konferencën që pasoi.

Edhe projekti i shumëdebatuar që ka ushqyer protestën u trajtua kryesisht përmes versionit të qeverisë. Rama tha se e kishte informuar presidenten e Komisionit Europian për fazën ku ndodhet projekti, studimin mjedisor dhe hapat që, sipas tij, po ndërmerren për transparencën. Nuk u pa publikisht një përballje e thelluar mbi akuzat dhe shqetësimet që kanë nxjerrë qytetarët në rrugë prej muajsh.

Këtu qëndron problemi më i madh i paradës institucionale të djeshme: integrimi europian nuk është një fotografi mes dy zyrtarëve dhe as një seri deklaratash për kapitujt që hapen e mbyllen.

Integrimi është standard demokratik.

Është transparencë. Është llogaridhënie. Është e drejta për të protestuar. Është reagimi i institucioneve ndaj qytetarit që kundërshton pushtetin. Është lufta reale kundër korrupsionit. Është mbrojtja e mjedisit. Është funksionimi i drejtësisë. Dhe është aftësia e një qeverie për t’u përballur me pakënaqësinë, jo thjesht për ta lënë atë jashtë perimetrit të ceremonisë.

Shqipëria nuk ka nevojë që Europa të dëgjojë vetëm versionin e qeverisë shqiptare. Ka nevojë që Europa të shohë edhe Shqipërinë që proteston.

Sepse pas 124 ditësh, pavarësisht se sa mbështetje ka protesta dhe pavarësisht qëndrimeve politike rreth saj, fakti mbetet: qytetarë vazhdojnë të dalin në rrugë dhe kërkojnë dorëheqjen e kryeministrit dhe qeverisë. Qeveria nuk është dorëhequr dhe i kundërshton këto kërkesa. Ndërkohë janë dokumentuar episode tensioni dhe ndërhyrjeje policore gjatë protestave, përfshirë edhe ditën e vizitës së presidentes së Komisionit Europian.

Pikërisht këto janë çështjet për të cilat një vizitë e nivelit më të lartë europian mund të kërkonte përgjigje të qarta.

Çfarë po ndodh me një protestë që ka kaluar katër muaj? Si po trajtohet ajo nga institucionet? Çfarë garancish ka për transparencën e projekteve që kanë shkaktuar kundërshtimin? Çfarë ndodh me standardet demokratike kur protestuesit përplasen me policinë? Dhe çfarë kuptimi ka “dialogu me shoqërinë” nëse njerëzit që protestojnë jashtë nuk bëhen pjesë e debatit publik të vizitës?

Këto nuk janë pyetje kundër Europës. Përkundrazi, janë pikërisht pyetjet që rruga drejt Europës duhet të imponojë.

Prandaj pamja e 30 shtatorit nuk mund të reduktohet te buzëqeshjet, ceremonia dhe deklaratat optimiste. Në njërën anë ishte fotografia institucionale e një Shqipërie që pretendon se po ecën drejt BE-së. Në anën tjetër ishin gardhet, policia dhe qytetarët që kërkonin t’i tregonin presidentes së Komisionit Europian një tjetër realitet.

Dhe mes këtyre dy Shqipërive, dje mungoi pikërisht ajo që Europa kërkoi me fjalë: dialogu.

Një vizitë që duhet të shërbente për të kërkuar llogari mbi shqetësimet më të rënda të vendit rrezikoi kështu të mbetej një paradë institucionale, ndërsa problemet për të cilat qytetarët kanë 124 ditë në rrugë vazhdojnë të presin përgjigje.