Një nga pyetjet më të rëndësishme që po bëhet tani është: çfarë kërkon protesta?
Jo çfarë ndien.
Jo kundër kujt është.
Jo sa njerëz dolën dje.
Por çfarë kërkon konkretisht.
Sepse një protestë mund të nisë nga zemërimi, por nuk mund të fitojë vetëm me zemërim. Në një moment, zemërimi duhet të kthehet në kërkesë. Kërkesa duhet të kthehet në presion. Presioni duhet të kthehet në ndryshim.
Përndryshe, sistemi pret që njerëzit të lodhen.
Kjo është arsyeja pse sot duhen pika të qarta. Jo një program qeverisës me qindra faqe. Jo premtime elektorale. Jo lista dëshirash. Por minimumi politik pa të cilin Shqipëria rrezikon të kthehet prapë aty ku ishte.
Pesë kërkesa janë të mjaftueshme për të mbajtur protestën të fokusuar.
E para: Rama duhet të largohet dhe vendi duhet të shkojë drejt një qeverie tranzitore.
Kjo nuk është thjesht çështje emri.
Rama është sot simboli politik i një sistemi ku pushteti është përqendruar, ku administrata përdoret si instrument partie, ku prona publike trajtohet si material negociate, ku propaganda zë vendin e llogaridhënies dhe ku çdo krizë kthehet në shfaqje personale.
Por largimi i Ramës, vetëm, nuk mjafton.
Nëse ai largohet dhe sistemi futet menjëherë në zgjedhje me të njëjtat rregulla, të njëjtën administratë nën presion, të njëjtat media të kapura, të njëjtat para dhe të njëjtin kod zgjedhor, atëherë protesta rrezikon të prodhojë vetëm riciklim.
Prandaj kërkesa duhet të jetë e plotë: largim politik dhe qeveri tranzitore me mandat të kufizuar.
Jo qeveri pazari.
Jo qeveri për ndarje postesh.
Qeveri me një detyrë të qartë: të garantojë kalimin drejt zgjedhjeve të lira dhe të hapë rrugën për ndryshimet që sistemi i vjetër nuk i bën dot vetë.
E dyta: kod i ri zgjedhor para zgjedhjeve.
Kjo është pika që nuk duhet lëshuar.
Zgjedhjet e shpejta mund të duken si fitore, por mund të jenë kurth. Nëse rregullat mbeten të njëjta, fitojnë përsëri ata që i kanë qepur rregullat për vete.
Shqipëria nuk ka problem vetëm ditën e votimit. Ka problem gjithë arkitekturën që e prodhon votën: listat, financimin, median, administratën, patronazhistët, pabarazinë mes partive të vjetra dhe alternativave të reja.
Nëse qytetari del në shesh për të rrëzuar një sistem dhe pastaj futet në zgjedhje me rregullat e atij sistemi, atëherë protesta mund të humbasë në tavolinë atë që fitoi në bulevard.
Prandaj kërkesa duhet të jetë e qartë:
Jo zgjedhje të reja me rregulla të vjetra.
Duhet kod i ri zgjedhor, garë e barabartë, lista realisht të hapura, hapësirë për alternativa të reja dhe garanci që administrata të mos përdoret si ushtri partie.
Pastaj votë.
Jo më parë.
E treta: hetim, drejtësi dhe sekuestrim i pasurisë së korrupsionit.
Në Shqipëri, korrupsioni nuk është vetëm krim moral. Është mekanizëm ekonomik.
Ai nuk prodhon vetëm padrejtësi. Prodhon vila, kulla, leje, koncesione, porte, resorte, media, ndikim politik dhe kontroll mbi jetën publike.
Prandaj nuk mjafton të thuhet “të hetohen”.
Duhet hetim.
Duhet drejtësi.
Duhet sekuestrim.
Nëse paraja e bërë me abuzim mbetet aty ku është, sistemi nuk bie. Thjesht pret momentin të rikthehet me fytyrë tjetër.
Zyrtarët, oligarkët dhe bashkëpunëtorët që kanë përfituar nga pushteti duhet të përballen me ligjin. Pasuria e krijuar përmes korrupsionit, pronës publike, tenderave dhe vendimeve të kapura duhet t’u kthehet qytetarëve.
Kjo nuk është hakmarrje.
Është minimumi i drejtësisë.
Një vend nuk mund të rindërtohet mbi pasuri të grabitur që vazhdon të financojë politikën, median dhe pushtetin e radhës.
E katërta: shteti duhet t’u kthehet qytetarëve.
Kjo është pika më e gjerë, por ndoshta më e rëndësishmja.
Sepse problemi nuk është vetëm një kryeministër. Problemi është se shteti është trajtuar si pronë.
Administrata si pronë partie.
Policia si instrument presioni.
Media si mburojë pushteti.
Prona publike si plaçkë.
Institucionet si zgjatim i kryetarit.
Punonjësit publikë si numra mitingu.
Ligji si mjet për të dobëtit dhe pengesë e shmangshme për të fortët.
Kjo duhet të marrë fund.
Shteti nuk është i partisë që fiton zgjedhjet.
Shteti është i qytetarëve.
Kjo do të thotë administratë që nuk trembet nga telefoni i partisë. Polici që zbaton ligjin, jo urdhrin politik. Media që nuk blihet me leje, tendera apo interesa biznesi. Institucione që nuk ndryshojnë sjellje sipas emrit që kanë përballë.
Pa këtë, çdo ndryshim është sipërfaqësor.
Sepse mund të largohet një qeveri, por nëse shteti mbetet i kapur, qytetari prapë mbetet jashtë derës.
E pesta: qytetarët duhet të vendosin për vendimet e mëdha.
Sazani dhe Zvërneci treguan diçka që shqiptarët e dinin prej kohësh: vendimet më të mëdha për vendin shpesh merren pa qytetarët.
Toka publike.
Zonat strategjike.
Kushtetuta.
Sistemi zgjedhor.
Pasuritë kombëtare.
Projekte që prekin breza të tërë.
Këto nuk mund të trajtohen si dosje që mbyllen në zyra mes qeverisë, investitorëve, oligarkëve dhe ndërmjetësve politikë.
Për vendimet e mëdha duhet kontroll qytetar.
Kjo mund të jetë referendum, konsultim real, transparencë e detyrueshme, publikim kontratash, debat kombëtar dhe mekanizma që e bëjnë të pamundur shitjen e interesit publik në heshtje.
Qytetarët nuk duhet të thirren vetëm ditën e zgjedhjeve.
Ata duhet të kenë zë kur vendoset për gjëra që nuk mund të zhbëhen më pas.
Sepse Shqipëria nuk është pronë private.
As e një qeverie.
As e një partie.
As e një investitori.
As e një oligarku.
As e një kryetari.
Këto pesë pika nuk janë luks politik. Janë minimumi për të mos u kthyer prapë te i njëjti sistem.
Rama ik dhe qeveri tranzitore.
Kod i ri zgjedhor.
Hetim, drejtësi, sekuestrim.
Shteti t’u kthehet qytetarëve.
Qytetarët vendosin për vendimet e mëdha.
Nëse protesta i mban këto pika, ajo mbetet e fokusuar.
Nëse i humb, rrezikon të shpërndahet në zemërim, emra, thashetheme, protagonizëm dhe kurthe ditore.
Pra, sa do të dalin me një kërkesë që sistemi nuk e tret dot?
Sepse pushteti mund të presë lodhjen e një turme.
Por e ka shumë më të vështirë të përballet me qytetarë që e dinë saktë çfarë kërkojnë.
Firmosi të gjitha pikat në linkun më poshtë:
