Një raport i ri i Kombeve të Bashkuara, “World Social Report 2025”, ka vënë në pah dobësinë e sistemit fiskal shqiptar për të luftuar pabarazinë sociale. Sipas studimit, taksat dhe shpërndarja e burimeve publike në vendin tonë kanë një ndikim pothuajse të papërfillshëm në drejtimin e balancimit mes shtresave të pasura dhe atyre të varfra.
Raporti analizon se si politikat fiskale funksionojnë në vende të ndryshme të botës. Në shtetet e Europës Perëndimore apo të Amerikës së Veriut, sistemi i taksave dhe transfertat sociale arrijnë të reduktojnë ndjeshëm hendekun ekonomik. Por në Shqipëri, ndryshimi është minimal: koeficienti Gini, që mat nivelin e pabarazisë përpara dhe pas ndërhyrjes së shtetit, tregon se ndikimi i politikës fiskale është gati i padukshëm. Shqipëria renditet krah vendeve si Rusia, Serbia dhe Malajzia, ku qeveria nuk arrin të bëjë diferencë të ndjeshme në shpërndarjen e të ardhurave.
Në kontrast të fortë me këtë situatë, vendet e Europës Veriore si Irlanda, Belgjika, Finlanda dhe Austria arrijnë të ulin pabarazinë me 12 deri në 16 pikë përqindjeje. Kjo tregon se një sistem fiskal i ndërtuar me mekanizma të drejtë dhe efikas mund të bëhet mjet i fuqishëm për barazinë sociale, diçka që mungon ende në Shqipëri.
Sipas OKB-së, problemi nuk qëndron vetëm te mënyra se si mblidhen taksat, por edhe te shpërndarja e burimeve dhe funksionimi i programeve sociale. Ndihma dhe politikat mbështetëse nuk mjaftojnë për të kompensuar shtresat më të brishta, duke bërë që hendeku social të thellohet.
Një tjetër element shqetësues është tregu i punës. Një pjesë e madhe e punësimit në Shqipëri ndodh në sektorin informal, ku punëtorët nuk gëzojnë siguri, nuk kanë mbrojtje sociale dhe mbeten të ekspozuar ndaj të ardhurave të paqëndrueshme. Kjo jo vetëm rrit pabarazinë, por edhe ul besimin e qytetarëve tek institucionet dhe pengon rritjen afatgjatë ekonomike.
Raporti përfundon se Shqipëria, edhe pse është klasifikuar si vend me të ardhura të mesme të larta, ka ende një rrugë të gjatë përpara për të krijuar një sistem fiskal që garanton drejtësi dhe solidaritet. Ndryshe, diferencat sociale do të vazhdojnë të thellohen, duke e bërë më të vështirë ndërtimin e një zhvillimi të qëndrueshëm dhe gjithëpërfshirës.
