8 dhjetori mban vulën e një prej kapitujve më të rëndësishëm të historisë sonë politike dhe shoqërore. Në vitin 1990, qindra studentë të Universitetit të Tiranës u ngritën në Qytetin Studenti për të kërkuar liri, të drejta dhe një Shqipëri të re. Ajo që nisi si revoltë ndaj kushteve të vështira të jetesës u kthye brenda pak ditësh në lëvizjen që çoi drejt pluralizmit politik dhe rrëzimit të monopolit të një regjimi që kishte mbajtur vendin të izoluar për dekada.
Ky ishte momenti kur rinia shqiptare u bë zëri i një kombi të tërë. Më 12 dhjetor 1990 u shpall edhe partia e parë opozitare, duke shënuar zyrtarisht hyrjen e Shqipërisë në një epokë të re. 8 dhjetori mbetet kështu simbol i kurajës, i energjisë rinore dhe i aftësisë së brezave të rinj për të ndryshuar historinë kur shoqëria ka më shumë nevojë.
Por tre dekada më vonë, ky përvjetor na përball edhe me një realitet të dhimbshëm.
Të dhënat tregojnë se brenda 13 viteve, numri i të rinjve shqiptarë është tkurrur me 45 për qind. Emigracioni masiv, mungesa e mundësive dhe pasiguria ekonomike kanë goditur pikërisht ata që në vitin 1990 ishin shpresa e ndryshimit. INSTAT konstaton se në vitin 2024 Shqipëria kishte vetëm 405 mijë të rinj të moshës 15-29 vjeç, një rënie dramatike krahasuar me vitin 2011.
Më shumë se një e katërta e të rinjve në të 30-at gjenden pa profesion, pa arsim profesional ose të lartë të përfunduar, dhe shpesh jashtë çdo lloj tregu pune. Edhe ata që diplmohen hasin pengesa: rreth 15 për qind e të rinjve me arsim të lartë rezultojnë të papunë, pavarësisht viteve të studimit dhe sakrificave të familjeve.
Sistemi arsimor vazhdon të mos lidhet me tregun e punës, duke prodhuar kontraste të mprehta mes nevojave të ekonomisë dhe aftësive realisht të ofruara. Vetëm në periudhën 2020-2025, numri i nxënësve të regjistruar ka rënë me rreth 61 mijë, një tkurrje prej 10 për qind. Që nga viti 2015, arsimi parauniversitar ka humbur mbi 112 mijë nxënës, ose 31 për qind të totalit.
Në grupmoshën 15-29 vjeç, papunësia luhatet rreth 22 për qind, ndërsa emigrimi shihet nga shumica si rruga e vetme për të siguruar një jetë të qëndrueshme. Largimi i të rinjve po rrudh bazën e popullsisë së re, dobëson tregun e punës dhe cenon cilësinë e zhvillimit ekonomik. Shqipëria rrezikon të futet në një spirale të gjatë plakjeje dhe mungese të fuqisë punëtore, një proces që tashmë ka nisur të ndihet qartë në çdo sektor.
Ndaj sot, në Ditën e Rinisë, përveç nderimit për studentët e dhjetorit 1990, kjo datë na detyron të reflektojmë: si mund të ketë një të ardhme Shqipëria, nëse të rinjtë e saj po largohen më shpejt se kurrë?
8 dhjetori ishte dhe duhet të mbetet simbol i shpresës. Por sot, më shumë se kurrë, ai na kujton se energjia, forca dhe e ardhmja e vendit po zbrazet para syve tanë.
