Studiuesi Fitim Çaushi ka ngritur një padi të pazakontë në Gjykatën e Tiranës kundër Vasil Toles, nënkryetar i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë. Çaushi akuzon Tolen për tjetërsimin e trashëgimisë kulturore shqiptare, specifikisht të këngës polifonike, një element kyç i identitetit kombëtar.
Në qendër të padisë qëndron pretendimi se Tole ka regjistruar këngën polifonike shqiptare në UNESCO me emërtesën “iso-polifoni”, duke e lidhur atë me sirenat e mitologjisë greke. Sipas paditësit, ky veprim përbën një shkelje të rëndë të ligjit “Për Mbrojtjen dhe ruajtjen e Trashëgimisë Kulturore Shpirtërore” dhe një përpjekje për të tjetërsuar origjinën e kësaj forme unike muzikore.
Çaushi argumenton se Tole ka anashkaluar institucionet përkatëse shtetërore gjatë procesit të aplikimit në UNESCO, duke vepruar në mënyrë të pavarur dhe pa konsultim të duhur. Më tej, padia ngre dyshime serioze mbi vërtetësinë e informacionit të paraqitur në dosjen e UNESCO-s, duke pretenduar se Tole ka referuar botime “iso-polifonike” që në fakt nuk ekzistojnë.
Një aspekt tjetër i rëndësishëm i padisë është akuza se Tole ka tjetërsuar origjinën e polifonisë shqiptare, duke e lidhur atë me kulturën greke dhe duke injoruar studimet e mëparshme të etnomuzikologëve shqiptarë. Kjo, sipas Çaushit, përbën një cenim të rëndë të identitetit kulturor kombëtar dhe një mohim të trashëgimisë së lashtë iliro-arbërore.
Paditësi kërkon nga gjykata të urdhërojë heqjen e dosjes së “iso-polifonisë” nga UNESCO dhe të rivendosë interpretimin e polifonisë shqiptare sipas studimeve të mëparshme shkencore shqiptare. Kjo çështje nxjerr në pah tensionet e vazhdueshme rreth interpretimit dhe pronësisë së trashëgimisë kulturore në Ballkan, duke nënvizuar rëndësinë e ruajtjes së identitetit kombëtar në kontekstin e trashëgimisë botërore.
