Çmimi i naftës në tregjet ndërkombëtare ka shënuar një rënie të ndjeshme pas sinjaleve për ulje tensionesh në Lindjen e Mesme, duke rikthyer në vëmendje një pyetje thelbësore për Shqipërinë: a do të reflektohet kjo ulje në çmimet për qytetarët, apo do të vijojë i njëjti model i vjetër i rritjeve të njëanshme?
Çmimi i naftës ra ndjeshëm dhe tregjet e aksioneve u rimëkëmbën pasi Presidenti Donald Trump tha se SHBA-të dhe Irani kishin zhvilluar bisedime “shumë të mira dhe produktive” për ndalimin e konfliktit në Lindjen e Mesme.
Pas njoftimit, çmimi i naftës së papërpunuar Brent ra fillimisht me 13%, ndërsa indeksi FTSE 100 u rikuperua pasi kishte rënë më shumë se 2% më parë.
Trump tha në mediat sociale se do të “SHTYJË ÇDO SULM USHTARAK KUNDËR centraleve elektrike dhe infrastrukturës së energjisë iraniane” për një periudhë pesë-ditore.
Që nga fillimi i luftës më 28 shkurt, Irani ka bllokuar në mënyrë efektive Ngushticën e Hormuzit, një nga kanalet më të ngarkuara të transportit të naftës në botë.
Rreth 20% e naftës dhe gazit natyror të lëngshëm në botë zakonisht kalon nëpër këto rrugë ujore, ndërsa konflikti ka ndikuar drejtpërdrejt në rritjen e çmimeve globale të karburantit.
Më herët, kreu i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), Fatih Birol, paralajmëroi se situata mund të çojë në një nga krizat më të rënda energjetike të dekadave të fundit, duke e krahasuar me krizën e viteve 1970 dhe pasojat e luftës në Ukrainë në vitin 2022.
“Kjo krizë, siç qëndrojnë gjërat, tani është dy kriza nafte dhe një rënie gazi së bashku”, tha ai.
Në kulmin e tensioneve, çmimi i naftës Brent arriti në 113 dollarë për fuçi, por pas deklaratave të fundit ra në 97.47 dollarë, përpara se të stabilizohej rreth 104 dollarë. Para konfliktit, ai ishte rreth 72 dollarë për fuçi.
Por ndërsa tregjet globale reagojnë menjëherë ndaj zhvillimeve, realiteti në Shqipëri ka ndjekur një logjikë krejt tjetër. Sa herë që çmimi i naftës rritet në bursë, çmimet në vend rriten pothuajse menjëherë dhe shpesh edhe përtej nivelit real të tregut ndërkombëtar.
Në të kundërt, kur çmimi bie, reagimi është thuajse inekzistent. Uljet janë minimale, të vonuara ose thjesht simbolike, duke mos reflektuar realisht atë që ndodh në bursë.
Tregu i karburanteve në Shqipëri funksionon në një drejtim të vetëm, duke e përdorur çdo rritje si justifikim për çmime më të larta, ndërsa uljet nuk përkthehen kurrë në përfitim për qytetarët.
Tani që çmimi në bursë ka rënë ndjeshëm, mbetet për t’u parë nëse këtë herë do të ketë një reflektim real në tregun vendas. A do të kthehen çmimet aty ku ishin përpara rritjes, apo do të përsëritet i njëjti model, ku rënia globale nuk përkthehet në ulje reale për konsumatorin shqiptar?
Kjo është një provë konkrete për mënyrën se si funksionon tregu dhe për transparencën e politikave të çmimeve në vend. Një test që, sipas praktikës së deritanishme, qytetarët kanë arsye të forta ta shohin me skepticizëm.
