Konflikti mes Izraelit dhe Iranit e çoi çmimin e naftës Brent nga 62 deri 65 dollarë për fuçi para sulmeve, në rreth 79 dollarë për fuçi më 2 mars, me rritje deri në 13 për qind. Pikërisht mbi këtë nivel u paralajmërua në Shqipëri një rritje me 15 deri 20 lekë për litër, nga 170 deri 175 lekë aktualisht në 185 deri 190 lekë për litër.
Por sot, më 3 mars, Brent ka kaluar pragun e 80 dollarëve për fuçi, duke u luhatur mbi 82 deri në 83 dollarë gjatë ditës. Nëse me 79 dollarë për fuçi u paralajmërua çmim deri në 190 lekë për litër, me nivelin aktual mbi 80 dollarë për fuçi rreziku është që tregu vendas ta përdorë këtë zhvillim si bazë për ta shtyrë çmimin edhe më tej, duke e afruar me 200 lekë për litër.
Ky reagim i shpejtë në rritje dhe i ngadaltë në ulje ka qenë një model i përsëritur në tregun e karburanteve. Shqipëria ka vijuar të ketë ndër çmimet më të larta në rajon, edhe në periudha kur bursa ndërkombëtare ka qenë më e ulët. Kjo ka ushqyer dyshime për funksionimin real të konkurrencës në një treg të përqendruar në pak operatorë.
Gazeta Reforma ka denoncuar vazhdimisht rolin e Autoritetit të Konkurrencës dhe drejtuesit të tij deri më sot, Denar Biba, për mungesë reagimi ndaj lëvizjeve të sinkronizuara të çmimeve në treg. Në një treg ku operatorët ndryshojnë çmimet pothuajse në të njëjtën kohë, pritshmëria publike ka qenë për një mbikëqyrje më të fortë dhe ndërhyrje më efektive.
Po ashtu, barra e lartë fiskale mbi karburantin dhe struktura aktuale e tregut e lidhin drejtpërdrejt çmimin final me vendimmarrjen qeveritare. Në këtë kuadër, përgjegjësia politike bie mbi ekzekutivin, me në krye kryeministrin Edi Rama, për mënyrën si funksionon dhe rregullohet ky sektor. Transparenca, forcimi i konkurrencës dhe rishikimi i barrës fiskale mbeten elementë kyç për të shmangur që çdo krizë ndërkombëtare të përkthehet automatikisht në goditje të re për konsumatorët.
Në këtë pikë ka reaguar edhe Konfindustria, e cila i ka kërkuar qeverisë të marrë masa parandaluese për të shmangur spekulimet me çmimin e karburanteve, si në krizën e viteve 2021–2022. Organizata ka kërkuar forcim të rolit rregullator, kontroll të rezervës strategjike tre mujore dhe përgatitjen e një pakete për lehtësimin e barrës fiskale në rast të rritjeve të forta në tregjet ndërkombëtare.
Rritja e çmimit të karburantit nuk ndikon vetëm në pompë. Nafta përbën 60 deri 70 për qind të kostos së transportit të mallrave, duke e bërë çdo lëvizje të fortë një faktor me ndikim të drejtpërdrejtë në çmimet e produkteve dhe shërbimeve.
Kriza në Lindjen e Mesme është reale, por mënyra se si përkthehet në tregun shqiptar varet nga funksionimi i konkurrencës, roli i institucioneve dhe politikat fiskale. Në një situatë të paqartë ndërkombëtare, garantimi i transparencës dhe i një tregu realisht konkurrues mbetet thelbësor për të mbrojtur konsumatorin.
