Gazeta zvicerane Zuercher Zeitung i ka kushtuar një artikull Shqipërisë, duke vendosur në qendër të vëmendjes ministren virtuale “Diella”, e krijuar me inteligjencë artificiale, e cila sipas saj është përfshirë në vorbullën e një skandali korrupsioni që lidhet me institucionet shtetërore.
Në analizën e saj, gazeta e përshkruan Diellën si një sukses të mirë të komunikimit publik, ndërkohë që thekson ambicien e kryeministrit Edi Rama për ta çuar Shqipërinë drejt Bashkimit Evropian deri në vitin 2030. Megjithatë, sipas artikullit, ndërsa pritej që kjo ministre virtuale të kontribuonte në luftën kundër korrupsionit, ajo vetë është përfshirë indirekt në një skandal që ka goditur besueshmërinë e projektit.
Fokusi kryesor i shkrimit ndalet te skandali i Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit, institucioni që qëndron pas zhvillimit të Diellës. Në dhjetor, drejtoresha e agjencisë dhe zëvendësja e saj, të konsideruara si krijueset e projektit, u vendosën në arrest shtëpie nga SPAK, pasi dyshohet se ishin pjesë e një organizate kriminale që manipulonte tenderët publikë. Sipas akuzave, kontratat u jepeshin kompanive të lidhura, ndërsa përjashtimi i konkurrencës realizohej përmes presionit dhe kërcënimeve. Raportimet flasin për një dëm financiar nga 5 deri në 10 milionë euro.
Ky zhvillim, sipas Zuercher Zeitung, ka goditur drejtpërdrejt besueshmërinë e Diellës, e cila ishte prezantuar si një zgjidhje teknologjike për eliminimin e korrupsionit në prokurimet publike. Projekti u prezantua në vjeshtë nga Rama, i cili deklaroi se ministrja virtuale “nuk fle kurrë, nuk merr rrogë dhe nuk ka interesa personale”, duke e konsideruar atë të pakorruptueshme. “Ajo është vajza ime dhe është shumë besnike ndaj babait të saj”, deklaroi ai, duke shtuar se sistemi nuk ka lidhje nepotike dhe për këtë arsye shmang një nga problemet më të zakonshme të administratës.
Diella, e prezantuar si ministrja e parë virtuale në botë, mori përgjegjësinë për të analizuar ofertat në tenderë përmes algoritmeve, me synimin për të garantuar procese pa korrupsion. Fillimisht, ajo u shfaq si asistente në platformën E-Albania, ndërsa më pas mori formë vizuale si avatar që komunikon me qytetarët.
Megjithatë, projekti është përballur me kritika të forta për mungesë transparence. Nuk është e qartë se mbi çfarë të dhënash funksionon sistemi, kush e kontrollon dhe sipas cilave kritere merr vendime. Kodi i programit nuk është publik dhe mungon një kuadër i qartë ligjor për përgjegjësinë në rast gabimesh apo vendimesh të paligjshme, çka sipas kritikëve krijon hapësirë për shmangie përgjegjësie nga zyrtarët.
Kundërshtimet nuk kanë ardhur vetëm nga opozita dhe ekspertët, por edhe nga aktorja Anila Bisha, e cila i ka dhënë zërin dhe fytyrën Diellës. Ajo ka paditur qeverinë për përdorim të paautorizuar të imazhit, duke pretenduar se materiali i saj ishte menduar vetëm për chatbot-in e E-Albania dhe se kontrata e saj kishte përfunduar në fund të vitit 2025. Bisha kërkon ndalimin e përdorimit të imazhit deri në përfundimin e çështjes, ndërsa qeveria e ka cilësuar padinë si absurde.
Pavarësisht kritikave dhe zhvillimeve të fundit, kryeministri Rama vijon ta mbështesë projektin, duke e paraqitur Diellën si pjesë të kabinetit qeveritar dhe si një element kyç në strategjinë për modernizimin e administratës dhe luftën kundër korrupsionit.
