Tregu i naftës po përballet me presion të fortë si pasojë e tensioneve gjeopolitike në Lindjen e Mesme, duke detyruar vendet e Ballkanit Perëndimor të ndërhyjnë me masa fiskale për të zbutur goditjen mbi qytetarët dhe ekonominë. Ndërsa disa qeveri kanë reaguar me ulje taksash dhe ndërhyrje direkte në treg, Shqipëria vijon të mbetet ndër vendet me karburantin më të shtrenjtë në raport me të ardhurat.
Rritja e çmimeve lidhet drejtpërdrejt me zhvillimet në tregun global të energjisë. Çmimi i naftës Brent arriti në 100 deri në 119 dollarë për fuçi, ndërsa më 20 mars shënoi një rënie të lehtë prej 0.4%, duke u stabilizuar rreth 108 dollarë për fuçi. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se efektet ekonomike të krizës nuk do të zbuten në afat të shkurtër. Një faktor kyç mbetet mbyllja e Ngushticës së Hormuzit, e cila ka nxjerrë nga tregu global rreth 7 deri në 10 milionë fuçi në ditë, ose 7% deri në 10% të kërkesës botërore.
Në këtë situatë, edhe Shtetet e Bashkuara po shqyrtojnë masa për të frenuar rritjen e çmimeve. Sekretari i Thesarit, Scott Bessent, ka sinjalizuar mundësinë e heqjes së sanksioneve për cisternat iraniane dhe çlirimin e mëtejshëm të rezervave strategjike të naftës.
Goditja ka prekur të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor, të cilat janë shumë të varura nga importet e lëndëve djegëse për transport dhe industri. Si pasojë, qeveritë kanë nisur të ndërhyjnë me politika të ndryshme për të shmangur përshkallëzimin e krizës ekonomike.
Në Shqipëri, çmimi i naftës ka arritur në rreth 214 lekë për litër, nga 170 deri në 175 lekë më parë, duke shënuar një nga nivelet më të larta të kohëve të fundit. Aktualisht, një qytetar shqiptar duhet të shpenzojë rreth 7.2% të të ardhurës ditore për një litër naftë, një tregues i qartë i barrës së lartë fiskale. Kryeministri Edi Rama deklaroi se çmimet janë rritur në mënyrë të moderuar krahasuar me tregjet ndërkombëtare, ndërsa paralajmëroi një nismë të re ku shteti do të hyjë në treg si distributor dhe shitës me shumicë për të garantuar furnizimin dhe stabilizimin e çmimeve.
Nga ana tjetër, ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, njoftoi riaktivizimin e Bordit të Transparencës për monitorimin e çmimeve, si dhe një ulje prej 20% të akcizës për naftën, nga 39.6 lekë për litër.
Një qasje e ngjashme po ndiqet edhe në Bosnje dhe Hercegovinë, ku qeveria e Federatës ka propozuar uljen ose heqjen e përkohshme të akcizës. Kryeministri Nermin Niksiç deklaroi se shteti është i gatshëm të sakrifikojë të ardhura për të mbrojtur qytetarët nga rritja e kostove të jetesës. Çmimi i naftës në këtë vend ka kaluar nga rreth 2.55 marka për litër në mbi 3 marka në disa pika karburanti.
Në Kosovë, bizneset kanë kërkuar ndërhyrje urgjente pasi çmimet janë rritur me mbi 20 cent, duke kaluar 1.50 euro për litër. Autoritetet kanë vendosur kufizime mbi marzhet e fitimit, 2 cent për shumicë dhe 12 cent për pakicë, ndërsa ministrja Mimoza Kusari-Lila ka deklaruar se stabilizimi pritet gjatë muajve të verës.
Në Mal të Zi, çmimi i naftës ka arritur rreth 1.50 dollarë për litër, nga 1.38 dollarë në fillim të marsit. Qeveria po shqyrton uljen e akcizës me një të katërtën, një masë që do të ulte çmimin me rreth 13 cent dhe do të frenonte rritjen e mëtejshme.
Maqedonia e Veriut vijon të ketë çmime më të ulëta në rajon, me rreth 85.5 denarë për litër, por edhe aty është regjistruar rritje e ndjeshme. Qeveria po shqyrton uljen e TVSH-së nga 18% në 10% për të mbrojtur standardin e jetesës.
Ndërkohë, Serbia ka ndërmarrë masa më të forta për kontrollin e tregut. Çmimi aktual është rreth 208 dinarë për litër, ndërsa qeveria ka kufizuar rritjen në vetëm 4 dinarë, duke e çuar çmimin në 212 dinarë. Presidenti Aleksandar Vuçiç njoftoi gjithashtu uljen e akcizës me mbi 20%, hedhjen në treg të 40 mijë tonëve naftë nga rezervat strategjike dhe vendosjen e një çmimi të reduktuar për fermerët, në 181 dinarë për litër.
Në një treg rajonal të goditur nga kriza globale e energjisë, masat e qeverive po ndjekin një linjë të përbashkët: ulje taksash, ndërhyrje në treg dhe përdorim i rezervave strategjike. Megjithatë, diferencat në barrën fiskale dhe fuqinë blerëse vijojnë të mbajnë Shqipërinë ndër vendet më të prekura nga rritja e çmimeve të karburanteve.
