Situata e shqiptarëve në Luginën e Preshevës ka arritur përmasa dramatike, duke përfshirë diskriminimin në shumë aspekte të jetës së përditshme.
Prej muajsh, komuniteti shqiptar po proteston për të drejtat themelore që vazhdojnë t’u mohohen, duke kërkuar tekste shkollore në gjuhën shqipe për gjimnazistët, njohjen e diplomave të universiteteve të Kosovës, mundësi të barabarta në punësim dhe ndalimin e pasivizimit të adresave – një praktikë që rrezikon drejtpërdrejt identitetin e tyre.
Veçanërisht shqetësuese është situata në rastet e vdekjeve të qytetarëve. Autoritetet serbe refuzojnë të përditësojnë regjistrat civilë për shqiptarët që ndërrojnë jetë në Kosovë, duke shkaktuar probleme të mëdha juridike për familjarët e tyre.
Zv.kryetari i Komunës së Preshevës, Ragim Mustafa, tregon se personat që kanë vdekur në Kosovë para 17 vitesh figurojnë ende të gjallë në regjistrat serbë. “Nëse vdes në Kosovë bartësi i pronësisë së familjes, dhe në këtë fushë ti do të paraqitësh në gjykatë se ka vdekur dhe të bësh trashëgiminë është e pamundur sepse në gjykatë ata do të thonë jo nuk ka vdekur për ne”, shpjegon ai.
Mustafa i bën thirrje Shqipërisë dhe Kosovës të intensifikojnë mbështetjen për shqiptarët e Luginës, duke kërkuar në veçanti lehtësimin e pajisjes me dokumente shqiptare ose kosovare. Ai paralajmëron se pa një strategji afatgjatë, Lugina e Preshevës rrezikon të përballet me një fat të ngjashëm me atë të Çamërisë.
Nexhmedin Ademi, Kryetar i Bashkësisë Islame në Luginë të Preshevës, thekson se rivalitetet e brendshme politike kanë dobësuar pozicionin negociues të komunitetit përballë Beogradit. Ndërkohë, Visar Memeti, Kryetar i APN-së, sheh faktorin ndërkombëtar si rrugën e vetme për zgjidhjen e këtyre problemeve.
Arben Ferati, Përfaqësues i Këshillit Nacional për Medvegjë, vë në dukje se ekziston një dallim i madh mes trajtimit të serbëve në Kosovë dhe shqiptarëve në Serbi. “Absolutisht janë dy botë të ndryshme, kauza jonë ka mbetur nën hije totalisht, në këtë aspekt ne jemi pakicë jo e dorës së dytë por e dorës së tretë komplet,” thekson ai.
Deputeti Shaip Kamberi kërkon reciprocitet në trajtimin e pakicave, duke theksuar se ashtu siç Kosova u garanton të drejta të plota serbëve, edhe Serbia duhet të sigurojë të njëjtat të drejta për shqiptarët në territorin e saj.
Problematika shtrihet edhe në fusha të tjera: të porsalindurit nuk regjistrohen, shqiptarët përballen me pengesa në punësim në Serbi, ndërsa ata që punojnë në Kosovë rrezikojnë të mbeten pa identitet – të gjitha këto pasojë e politikave diskriminuese serbe që synojnë largimin e shqiptarëve nga trojet e tyre.
