Të dhënat e fundit të Komisionit Europian nxjerrin Shqipërinë në krye të hartës më problematike të punës në Europë: 39% e punonjësve shqiptarë deklarojnë se e kanë të vështirë ose shumë të vështirë të përballojnë shpenzimet mujore.
Kjo është përqindja më e lartë në Europë dhe gati pesë herë mbi mesataren europiane, e cila është vetëm 8%. Pas Shqipërisë renditet Greqia me 21%, ndërsa në rajon Kosova regjistron 18%, Bosnja dhe Hercegovina 13%, Serbia dhe Maqedonia e Veriut nga 9%, Kroacia 8% dhe Mali i Zi 7%.
Raporti i Komisionit Europian, i publikuar në prill, bazohet në Anketën Europiane për Kushtet e Punës 2024, e cila mat cilësinë e punës, kushtet në vendin e punës dhe ndikimin e tyre në jetën e punonjësve.
Të anketuarit u pyetën sa e lehtë është për familjen e tyre të përballojë shpenzimet mujore, duke marrë parasysh të ardhurat totale nga burime të ndryshme. Përgjigjet u matën nga “shumë lehtë” deri te “me shumë vështirësi”.
Në Europë, situata është përmirësuar ndjeshëm krahasuar me vitin 2010. Atëherë, 17% e punonjësve deklaronin se e kishin të vështirë ose shumë të vështirë të përballonin jetesën, ndërsa në vitin 2024 kjo përqindje ra në 8%. Pesha e atyre që deklarojnë se ia dalin lehtë ose shumë lehtë është rritur nga 30% në 40%.
Por Shqipëria mbetet në kahun e kundërt të kësaj panorame. Ndërsa vende si Bullgaria, Hungaria, Letonia, Kroacia, Lituania, Mali i Zi, Maqedonia e Veriut dhe Rumania kanë shënuar ulje të ndjeshme të vështirësive ekonomike gjatë dekadës së fundit, punonjësit shqiptarë vijojnë të mbajnë rekordin më negativ në Europë.
Të dhënat tregojnë edhe një ndarje të qartë gjeografike. Vendet skandinave raportojnë nivele të ulëta të vështirësive financiare, ndërsa disa vende të Europës Lindore dhe Jugore kanë peshë më të lartë të punonjësve që jetojnë nën presion ekonomik. Në këtë hartë, Shqipëria qëndron në vendin më problematik.
Raporti evidenton se më të goditurit janë grupet më të cenueshme. Prindërit e vetëm preken në mënyrë disproporcionale, me 43% që deklarojnë vështirësi për të përballuar shpenzimet. Nënat e vetme janë edhe më të ekspozuara, me 46% që raportojnë vështirësi financiare.
Punonjësit që jetojnë në familje me fëmijë përballen gjithashtu me sfida më të mëdha, me 31% deri në 37% që deklarojnë vështirësi për të mbyllur muajin. Edhe familjet me një person të vetëm në moshë pune raportojnë nivel të lartë vështirësish, me 28%.
Cenueshmëria financiare lidhet fort edhe me llojin e punës. Punonjësit me kontrata me afat të caktuar, të vetëpunësuarit e varur ekonomikisht dhe ata pa kontratë ose me forma të tjera të pasigurta punësimi raportojnë nivelet më të larta të vështirësive për të përballuar shpenzimet.
Më të ekspozuar janë punonjësit në profesione me kualifikim më të ulët. Vështirësi financiare raportojnë 49% e punonjësve në profesione elementare, 47% e punonjësve të kualifikuar në bujqësi, 37% e punonjësve në shërbime dhe shitje, si dhe 35% e operatorëve të impianteve dhe makinerive.
Në të kundërt, punonjësit në profesione më të kualifikuara, si menaxherët, teknikët dhe profesionistët, raportojnë nivele më të ulëta vështirësish financiare, nën 20%.
Gjetjet e raportit tregojnë se problemi kryesor nuk është vetëm papunësia, por cilësia e punës, niveli i pagave, siguria e kontratave dhe mundësia reale për të përballuar jetesën me të ardhurat që siguron puna. Shqipëria rezulton vendi ku pjesa më e madhe e punonjësve punojnë, por sërish nuk arrijnë të mbyllin muajin.
