Sistemi arsimor në Shqipëri po ecën drejt një situate kritike, pasi treguesit ndërkombëtarë raportojnë përkeqësim të vazhdueshëm të aftësive tek të rinjtë.
Sipas raportit më të fundit të Fondit Europian për Trajnimet (ETF), publikuar në “Trajnimet, arsimi, aftësitë dhe punësimi: Tendencat dhe zhvillimet 2024”, aftësitë e nxënësve në arsimin profesional në Shqipëri ranë me 20% në vitin 2024 krahasuar me një vit më parë.
Ky është viti i dytë që ETF monitoron treguesit e performancës në arsimin profesional për vendet që nuk janë anëtare të Bashkimit Evropian.
Të dhënat tregojnë se cilësia e Arsimit dhe Formimit Profesional (VET) në shumicën e këtyre vendeve mbetet e ulët krahasuar me aftësitë që zotërojnë të rriturit. Megjithatë, Shqipëria ka regjistruar rënien më të madhe, duke reflektuar një trend negativ të ngjashëm me rezultatet në testet ndërkombëtare si PISA.
Një nga problemet kryesore në Shqipëri është hendeku i thelluar mes tregut të punës dhe arsimit profesional. Në krahasim me të rinjtë, të rriturit kanë më pak mangësi në aftësitë profesionale, pasi sistemet e arsimit profesional në të kaluarën kanë qenë më të përshtatura me nevojat e tregut.
Punëdhënësit shpesh detyrohen të plotësojnë vetë boshllëqet e njohurive dhe aftësive që lë pas sistemi arsimor, duke përdorur metoda alternative. Kjo situatë e rënduar është shqetësuese për perspektivat afatgjata të zhvillimit ekonomik dhe social.
“Edhe pse dy vite monitorimi nuk janë të mjaftueshme për të krijuar një tendencë definitive, rezultatet e vitit 2024 tregojnë një model shqetësues të performancës së dobët të të diplomuarve nga arsimi profesional”, thekson ETF.
Në vende të tjera si Turqia dhe Moldavia, aftësitë që u ofrohen të rinjve janë në të njëjtin nivel me ato të të rriturve. Ndërkohë, në Kirgistan dhe Kosovë, të diplomuarit e rinj janë edhe më të përgatitur profesionalisht se brezat më të vjetër.
Në rajon, disa vende si Maqedonia e Veriut dhe Egjipti kanë shënuar përmirësime në cilësinë e arsimit profesional, ndërsa vende si Mali i Zi dhe Jordania ndajnë me Shqipërinë një situatë të përkeqësuar.
Për të rriturit, tendenca rajonale është negative, me rënie të konsiderueshme në vende si Mali i Zi, Ukraina dhe Serbia, ndërkohë që Egjipti dhe Maqedonia e Veriut paraqesin përjashtime me një performancë më të mirë krahasuar me vitin paraardhës.
