Shqipëria po përballet me kosto të larta dhe cilësi të dobët në investimet publike, veçanërisht në sektorin e transportit. Ky është alarmi që ngre studimi më i fundit i Bankës Botërore mbi financat publike të vendit, i cili evidenton probleme serioze në mënyrën se si planifikohen dhe zbatohen projektet infrastrukturore.
Raporti “Albania Public Finance Review 2025” analizon në thellësi shpenzimet publike dhe thekson se përmirësimi i cilësisë së investimeve, sidomos në transport, është kusht themelor për rritjen ekonomike dhe për afrimin e Shqipërisë me Bashkimin Europian.
Sipas raportit, Shqipëria ka investuar ndjeshëm në infrastrukturë, duke dedikuar rreth 6% të Prodhimit të Brendshëm Bruto për investime publike. Megjithatë, pavarësisht këtij niveli të lartë shpenzimesh, rrjeti i transportit vazhdon të vuajë nga probleme të thella strukturore. Rrugët paraqiten në gjendje të dobët, me mbingarkesë trafiku dhe ndotje, ndërsa transporti hekurudhor dhe ai detar mbeten të penguar nga infrastruktura e amortizuar dhe mungesa e modernizimit.
Banka Botërore thekson se Shqipëria nuk ka thjesht problem me nivelin e investimeve, por me efikasitetin dhe cilësinë e tyre. Sipas vlerësimit të raportit, eliminimi i joefikasitetit në investimet infrastrukturore mund të rrisë ndjeshëm cilësinë e përgjithshme të infrastrukturës. Konkretisht, përmirësimi i efikasitetit të shpenzimeve në sektorët e energjisë dhe transportit mund të çojë në rritjen e indeksit të infrastrukturës deri në 18.6%.
Një përmirësim i tillë do të kishte ndikim të drejtpërdrejtë në konkurrueshmërinë e ekonomisë shqiptare dhe në cilësinë e shërbimeve publike, duke ulur kostot për bizneset dhe qytetarët. Në të kundërt, vijimi i investimeve me efikasitet të ulët rrezikon të prodhojë pak rezultat për zhvillimin ekonomik, ndërkohë që rrit presionin mbi financat publike.
Raporti paralajmëron gjithashtu për rreziqe fiskale që lidhen me detyrimet e ndërmarrjeve shtetërore dhe partneritetet publike private, veçanërisht në energji dhe transport. Këto angazhime financiare mund të rëndojnë më tej buxhetin e shtetit, nëse projektet nuk menaxhohen me transparencë dhe standarde të qarta.
Efikasiteti i dobët i investimeve publike mbetet një problem i vazhdueshëm në Shqipëri, duke kufizuar ndikimin real të fondeve në rritjen ekonomike dhe duke rritur rrezikun e përkeqësimit të borxhit publik.
Një tjetër shqetësim i madh që evidenton studimi lidhet me ndryshimet klimatike. Sektori i transportit dhe ai i energjisë konsiderohen shumë të ekspozuar ndaj rreziqeve klimatike, ndërsa financimi për menaxhimin e fatkeqësive dhe mbrojtjen e mjedisit mbetet i pamjaftueshëm. Për të arritur standardet rajonale, Shqipëria duhet të rrisë shpenzimet për klimën dhe mjedisin me 0.4 deri në 0.9% të PBB-së.
Banka Botërore rekomandon që autoritetet shqiptare të përqendrohen në përzgjedhjen më të kujdesshme të projekteve infrastrukturore, në rritjen e efikasitetit të shpenzimeve, si dhe në forcimin e institucioneve dhe mekanizmave të monitorimit.
Sipas raportit, pa përmirësim të cilësisë së investimeve dhe pa projekte të mirëpërgatitura, shpenzimet e larta në transport në Shqipëri rrezikojnë të mos japin efektin e pritur në zhvillimin ekonomik. Mesazhi është i qartë: problemi nuk qëndron vetëm te sa para shpenzohen, por te mënyra si shpenzohen dhe çfarë rezultatesh prodhojnë për vendin.
