Poeti dhe shkrimtari i shquar, Ismail Kadare, do të festonte sot 89-vjetorin e lindjes. Legjenda e letërsisë shqiptare, i njohur edhe ndërkombëtarisht, ndërroi jetë mëngjesin e 1 korrikut të 2024 në moshën 88-vjeçare.
Kadare lindi në Gjirokastër më 28 janar 1936 dhe aty përfundoi arsimin e mesëm. Ai është një nga shkrimtarët më të shquar të letërsisë bashkëkohore dhe ka pasur disa herë nominime për Çmimin Nobel në Letërsi. Vepra e tij ka përfshirë novela, romane, si dhe vëllime me poezi. Kadare përfundoi studimet për Gjuhë dhe Letërsi në Universitetin e Tiranës dhe më pas vijoi studimet për dy vjet në Institutin e Letërsisë Botërore “Maksim Gorki” në Moskë (1958-1960).
Me veprën e tij, që ka shënuar një numër rekord të përkthimeve (në mbi 45 gjuhë të huaja) ai e ka bërë të njohur Shqipërinë në botë, me historinë dhe me kulturën e saj shekullore. Rrugën e krijimtarisë letrare e ka nisur si poet që në vitet e gjimnazit Frymëzimet djaloshare, 1954, “Ëndërrimet”, (1957), por është bërë i njohur sidomos me vëllimin “Shekulli im” (1961), që është pasuar nga vëllimet e tjera poetike, si: “Përse mendohen këto male” (1964), “Motive me diell (1968) dhe Koha (1976). Vepra poetike e Ismail Kadaresë shquhet për idetë e thella dhe për figuracionin e pasur e origjinal; rol me rëndësi për pasurimin e poezisë shqiptare.
Në fushën e prozës, Ismail Kadare ka lëvruar tregimin, novelën dhe romanin. Vepra e parë e rëndësishme e Ismail Kadaresë në prozë është romani “Qyteti pa reklama”, që nuk është lejuar të botohej i plotë deri në vitin 2003. Ideja e romanit “Gjenerali i ushtrisë së vdekur” (1964) është shpirti liridashës i popullit shqiptar. Temën e shpirtit të pamposhtur të shqiptarëve nëpër shekuj autori e ka trajtuar edhe në romanin “Kështjella” (1975). Në romanin “Kronikë në gur” (1970) Kadare ka kritikuar psikologjinë provinciale dhe traditat prapanike.
Probleme të rëndësishme të historisë janë trajtuar edhe në përmbledhjet me tregime e novela “Emblema e dikurshme” (1977), “Ura me tri harqe” (1978) dhe “Gjakftohtësia” (1980). E veçanta e talentit të Ismail Kadaresë shfaqet sidomos në trajtimin, nga një këndvështrim i ri, i temës historike dhe në tingëllimin e mprehtë aktual që është i aftë t’i japë asaj.
Një nga krijimet më të shquara të Ismail Kadaresë dhe të të gjithë letërsisë së re shqiptare është romani “Pallati i ëndrrave” (1981). Shumica e veprave të Ismail Kadaresë janë përkthyer e botuar në mbi 45 gjuhë të botës dhe janë pritur shumë mirë nga publiku lexues. Ai është shkrimtari shqiptar më i njohur në botë.
Në vitin 1990, Kadare u largua nga Shqipëria dhe vendosi të qëndronte në Paris, duke e justifikuar largimin me mungesën e ndryshimeve demokratike në atdhe. Edhe pse largimi i tij u kritikua nga autoritetet e kohës, Kadare vazhdoi të shkruante dhe veprat e tij u bënë shprehja më e fuqishme e vlerave të gjuhës dhe kulturës shqipe.
Ismail Kadare ka fituar shumë çmime kombëtare dhe ndërkombëtare, përfshirë Çmimin “The Booker Prize Man” në vitin 2005 dhe Çmimin Princi i Asturias për Letërsi në vitin 2012. Ai është nderuar gjithashtu me Kryqin e Legjionit të Nderit nga shteti francez dhe me Urdhrin “Nderi i Kombit” nga Presidenti i Republikës së Shqipërisë.
Kadare ishte i martuar me shkrimtaren Helena Kadare dhe kishte dy vajza. Vajza e madhe, Gresa, është shkencëtare dhe pedagoge në Francë, ndërsa vajza e vogël, Besiana, ka shërbyer si ambasadore e Shqipërisë në UNESCO dhe më pas pranë Kombeve të Bashkuara.
