Shqipëria ka arritur një rekord të ri në kreditë e huaja të miratuara, por ende të patërhequra. Në fund të tremujorit të parë të vitit 2026, vlera e këtyre fondeve arriti në rreth 2 miliardë euro, sipas të dhënave zyrtare të Ministrisë së Financave.
Të dhënat për borxhin e jashtëm tregojnë se stoku i kredive të papërdorura është rritur ndjeshëm gjatë viteve të fundit. Krahasuar me vitin 2022, kur kjo shumë ishte 932.86 milionë euro, vlera është më shumë se dyfishuar.
Peshën kryesore në këtë stok e mban Bashkimi Europian, me rreth 581 milionë euro kredi të miratuara, por ende të palëvruara. Pas tij renditet Banka Ndërkombëtare për Rindërtim dhe Zhvillim, IBRD, me 362.47 milionë euro.
Rritje të fortë kanë shënuar edhe kreditë dypalëshe, të cilat kanë arritur në 578.81 milionë euro. Brenda kësaj kategorie, Gjermania mbetet partneri kryesor, me rreth 268 milionë euro kredi të miratuara që presin të tërhiqen nga Shqipëria.
Në total, vlera e saktë e borxhit të huaj të miratuar, por ende të patërhequr, përllogaritet në 1.973 miliardë euro. Ky nivel ngre pikëpyetje mbi ritmin e realizimit të projekteve kapitale dhe përdorimin në kohë të financimeve të siguruara.
Një stok kaq i lartë fondesh të papërdorura mund të lidhet me vonesa në investime publike, procedura tenderimi, studime fizibiliteti, miratime mjedisore apo zvarritje në nisjen e punimeve. Në të njëjtën kohë, shteti mund të ekspozohet edhe ndaj tarifave të angazhimit që shoqërojnë disa kredi të miratuara, por të paaktivizuara në kohë.
Ndryshe nga institucionet si IBRD apo EBRD, që financojnë projekte të vazhdueshme, rritja e stokut të lidhur me Bashkimin Europian lidhet kryesisht me Planin e Rritjes për Ballkanin Perëndimor.
Ky plan parashikon për Shqipërinë një mbështetje financiare prej 922 milionë eurosh deri në vitin 2027. Një pjesë e konsiderueshme e kësaj pakete vjen në formën e kredive me kushte shumë lehtësuese, të destinuara për mbështetje buxhetore dhe investime në infrastrukturë.
Deri tani, vlera e kredive të miratuara nga Plani i Rritjes së BE-së arrin në 578.8 milionë euro. Këto fonde janë aktivizuar vitin e kaluar, por procesi i lëvrimit të kësteve nuk ka nisur ende.
Fondet e Planit të Rritjes nuk disbursohen automatikisht. Ato lidhen me përmbushjen e reformave specifike në drejtësi, administratë dhe ekonomi. Derisa Shqipëria të provojë zyrtarisht se i ka plotësuar këto kushte, paratë mbeten të patërhequra.
Një pjesë tjetër e kredive të miratuara lidhet me projekte të mëdha infrastrukturore, përfshirë hekurudhat dhe energjinë. Këto investime kërkojnë kohë për përgatitje teknike, procedura ligjore dhe miratime përpara se fondet të tërhiqen sipas ecurisë së punimeve.
Aktualisht, vetëm fondet e lidhura me Bashkimin Europian përbëjnë rreth 30% të gjithë borxhit të huaj të patërhequr të Shqipërisë. Kjo i ka kthyer ato në faktorin kryesor që ka fryrë stokun total drejt kufirit rekord prej 2 miliardë eurosh në vitin 2026.
