Mijëra diploma, por jo profesionistët që duhen/ FMN nxjerr zbuluar arsimin shqiptar

Shqipëria po diplomon të rinj, por jo në profesionet që i duhen gjithnjë e më shumë tregut të punës. Fondi Monetar Ndërkombëtar evidenton një problem serioz për të ardhmen e ekonomisë shqiptare: vendi ka nivelin më të ulët në rajon të të diplomuarve në shkencë, teknologji, inxhinieri dhe matematikë (STEM).

Të dhënat krahasuese e vendosin Shqipërinë pas vendeve si Serbia dhe Maqedonia e Veriut dhe shumë larg mesatares së Bashkimit Evropian. Rezultati është një treg që ka gjithnjë e më shumë nevojë për inxhinierë, programues dhe specialistë të teknologjisë, ndërsa sistemi arsimor prodhon shumë pak prej tyre.

Problemi, sipas FMN-së, nis përpara universitetit. Results e nxënësve shqiptarë në testimin ndërkombëtar PISA, veçanërisht në matematikë, e vendosin vendin në fund të rajonit. Dobësitë në aftësitë bazë analitike ndikojnë më pas edhe te numri i të rinjve që zgjedhin dhe arrijnë të përfundojnë studimet në degët shkencore dhe teknike.

Pasojat shkojnë përtej bankave të shkollës. Shqipëria përballet me një mospërputhje të fortë mes aftësive që prodhon sistemi arsimor dhe atyre që kërkon ekonomia. Në një kohë kur tregu global po zhvendoset drejt digjitalizimit, automatizimit dhe teknologjisë, vendi vazhdon të ketë mungesë të profesionistëve që mund t’u përgjigjen këtyre zhvillimeve.

Kjo situatë ndikon edhe te të rinjtë që mbeten jashtë punës, arsimit apo trajnimit dhe shton presionin për emigrim, pasi mungesa e aftësive të kërkuara e vështirëson hyrjen në vende pune më të kualifikuara dhe me paga më të larta.

Një tjetër goditje vjen te inovacioni dhe investimet. Aktivitetet e Searchit dhe Zhvillimit (R&D) mbeten shumë të kufizuara në sektorin privat, ndërsa pa inxhinierë, specialistë të teknologjisë dhe profesionistë të shkencave, Shqipëria e ka më të vështirë të tërheqë investime në sektorë me vlerë të shtuar.

Rreziku, sipas analizës së FMN-së, është që ekonomia shqiptare të vazhdojë të mbështetet te produktiviteti i ulët, krahu relativisht i lirë i punës dhe shërbimet bazë, ndërkohë që vendet e tjera avancojnë drejt sektorëve teknologjikë dhe industrive më të sofistikuara.

Hendeku në arsim mund të kthehet në pengesë edhe për afrimin ekonomik me Bashkimin Evropian. FMN nënvizon nevojën për modernizimin e kurrikulave, forcimin e arsimit profesional dhe krijimin e lidhjeve më të forta mes universiteteve dhe biznesit.

Në thelb, Shqipëria nuk ka thjesht problem me numrin e diplomave, por me atë se çfarë profesionesh po prodhon sistemi arsimor dhe çfarë profesionistësh kërkon ekonomia. Pa më shumë të rinj të orientuar drejt shkencës, teknologjisë dhe inxhinierisë, hendeku mes universitetit dhe tregut të punës rrezikon të bëhet edhe më i madh.