Autokrat “me shije”

Ka një mënyrë moderne për ta shitur pushtetin: jo me çizme, por me rendera.

Jo me parulla të vjetra, por me masterplane.

Jo me tanke, por me studio arkitekture.

Jo me urdhra të drejtpërdrejtë, por me fjalë të bukura: zhvillim, turizëm elitar, vizion, transformim, investim strategjik.

Në këtë model, pushteti nuk duket sikur po të merr diçka. Duket sikur po të ndërton diçka. Nuk të thotë “hesht”. Të thotë “shiko sa bukur do bëhet”. Nuk të thotë “kjo tokë nuk është më e jotja”. Të thotë “kjo është mundësi historike”. Nuk të përjashton me forcë nga vendimmarrja. Thjesht e merr vendimin pa ty.

Ky është problemi me Edi Ramën: ai nuk sillet vetëm si kryeministër. Sillet si kurator i një vendi që e trajton si galeri private.

Një autokrat me shije është më i rrezikshëm se një autokrat banal, sepse di ta paketojë arrogancën si estetikë. Di ta bëjë betonin të duket si art. Di ta bëjë privatizimin të duket si zhvillim. Di ta bëjë përjashtimin e qytetarëve të duket si vendimmarrje profesionale.

Por çështja nuk është nëse projektet duken të bukura në foto. Çështja është kush vendosi? Kush përfitoi? Kush u pyet? Kush i pa dokumentet? Kush e ndryshoi statusin? Kush e mori tokën? Kush fshihet pas kompanive? Kush e garanton interesin publik?

Fjala “zhvillim” është kthyer në strehën më të rehatshme të abuzimit.

Zhvillim është kur qytetari fiton më shumë liri, më shumë akses, më shumë transparencë, më shumë siguri dhe më shumë pasuri publike.

Nuk është zhvillim kur zona e mbrojtur bëhet projekt privat.

Nuk është zhvillim kur ligji përshtatet me investitorin.

Nuk është zhvillim kur pronarët realë janë më të paqartë se renderat.

Nuk është zhvillim kur qytetari e merr vesh nga mediat atë që duhej ta kishte parë në konsultim publik.

Autokrati me shije nuk thotë: “Unë po marr vendin.” Thotë: “Unë po e bëj vendin më të bukur.”

Kur bukuria përdoret për të mbuluar kapjen, nuk kemi zhvillim. Kemi grabitje me dizajn.